تێکەڵکردنی لاستیک بریتییە لە بڵاوکردنەوەی ئاوێتە جۆراوجۆرەکان بە شێوەیەکی یەکسان لە لاستیکدا بە یارمەتی هێزی میکانیکی ئامێری دروستکردنی لاستیک، بەجۆرێک کە سیستەمێکی پەرشوبڵاوی کۆلۆیداڵی فرە قۆناغی دروست بکات کە لاستیک وەک مامناوەند یان تێکەڵەیەک لە لاستیک و هەندێک پێکهاتەی گونجاو (مادەی هاوتاکردن، پۆلیمرەکانی تر) وەک ناوەند، و مادەی هاوتاکردنی ناتەبا (وەک پڕکەرەوەی پاودەر، ئۆکسیدی زینک، ڕەنگەکان و هتد) وەک قۆناغی پەرشوبڵاو. پرۆسە. پێداویستییە تەکنیکییە تایبەتەکانی پرۆسەی ئاوێتەکردن بریتین لە: بڵاوبوونەوەی یەکسانی مادەی ئاوێتەکەر، بەجۆرێک باشترین بڵاوبوونەوەی مادەی ئاوێتەکەر، بەتایبەتی مادەی ئاوێتەکردنی بەهێزکەر وەک ڕەشی کاربۆن، بەدەستبهێنرێت بۆ دڵنیابوون لە کارایی یەکگرتووی لاستیکەکە. لاستیکەکەی کە لە ئەنجامدا دروست دەبێت پێی دەوترێت 'لاستیکی ئاوێتە' و کوالیتی کاریگەرییەکی گرنگی لەسەر پرۆسێسکردنی زیاتر و کوالیتی بەرهەم هەیە.

1- ئاوێتەکردنی نیۆپرین

        نیۆپرین شێوازی پۆلیمرکردنی ئیمۆلیۆنە بۆ بەرهەمهێنان، پرۆسەی بەرهەمهێنان زیاتر پۆلیمرکردنی پچڕپچڕی تاکە کترییە. پلەی گەرمی پۆلیمرکردن زیاتر لە 40-60 پلەی سەدی کۆنتڕۆڵ دەکرێت، و ڕێژەی گۆڕینی نزیکەی 90% یە. پلەی گەرمی پۆلیمرکردن، ڕێژەی گۆڕینی کۆتایی زۆر بەرزە یان پرۆسەی پۆلیمرکردن بۆ ناو هەوا دەبێتە هۆی دابەزینی کوالیتی بەرهەم. بارستەی گەردیلەیی ڕێژەیی لەلایەن سیستەمی گۆگرد-کیورام (تێترائەلکیلمیثیلئەمینۆتیۆکاربۆنیڵدیسولفاید) لە بەرهەمهێناندا ڕێکدەخرێت. زیانی سەرەکی سیستەمی گۆگرد-کیورام نەبوونی سەقامگیری پەیوەندییە گۆگردەکانە کە یەکێکە لە هۆکارە گرنگەکانی تایبەتمەندی هەڵگرتن. ئەگەر بارستەی گەردیلەیی ڕێژەیی بە تیۆل ڕێکبخرێت دەتوانێت ئەم کارە باشتر بکات. نیۆپرین جیاوازە لە لاستیکی دەستکردی گشتی، ڤولکانکردنی گۆگرد بەکارناهێنێت، بەڵکو لەگەڵ ئۆکسیدی زینک و ئۆکسیدی مەگنیسیۆم و هتد.

ئەدای پرۆسێسکردنی نیۆپرین پەیوەستە بە ڕەفتاری چەسپاوی لاستیکیی لاستیکیی نەڤولکانیزەکراو، و ڕەفتاری چەسپاوی ئیلاستیکی پەیوەندی بە جۆراوجۆری نیۆپرین و پلەی گەرمیەوە هەیە. وەک چۆن تێکەڵکردنەکە بەگشتی لە دۆخی لاستیکیدا ئەنجام دەدرێت بۆ ئەوەی سوود لە هێزی بڕینی دۆخی لاستیکیی لاستیکەکە وەربگیرێت بۆ ئەوەی پڕکەرەوەکە بە باشی بڵاوبێتەوە. بۆیە بۆ ئەوەی کاریگەری پلەی گەرمی بەرز لە کاتی تێکەڵکردنی نیۆپریندا نەبێت، پێویستە بە زووترین کات پڕکەرەوەکە زیاد بکرێت بۆ ئەوەی پلەیەکی دیاریکراو لە تێکەڵکردن لە دۆخی لاستیکیدا بەدەست بهێنرێت. لەکاتی تێکەڵکردنی لەگەڵ پاڵاوتە کراوە، نیۆپرین جۆری G هەستیارە بە گۆڕانی پلەی گەرمی، و پلەی گەرمی ڕۆڵەکە لە 70 پلەی سەدی تێدەپەڕێت، بە شێوەیەکی جددی ڕۆڵی چەسپاو دەبێت، و لە دۆخی لێشاوی چەسپاودایە، و پڕکەرەوەکە ئاسان نییە بۆ بڵاوبوونەوە. لەکاتی تێکەڵکردن لەگەڵ پاڵاوتەیەکی چڕ، پێویستە تواناکەی بە شێوەیەکی گونجاو کەم بکرێتەوە، فاکتەری پڕکردنەوەی گشتی 0.6 گونجاوە، بەگشتی دابەشکراوە بەسەر دوو تێکەڵکردندا، بۆ ئەوەی پلەی گەرمی تێکەڵکردنەکە کەم بکرێتەوە. پلەی گەرمی دەرچوون دەبێت لە 100 پلەی سەدی کەمتر بێت.

نیۆپرین لە بەکارهێنانی ئامێری کراوە تێکەڵکردنی زیانەکانی ئەوەیە کە گەرمیەکەی گەورەیە، ئاسانتر دەلکێت بە ڕۆلەرەکانەوە، ئاسانتر دەسووتێنێت، لەگەڵ بریکارەکە بڵاوبوونەوەی خاو دەبێتەوە، بۆیە نابێت پلەی گەرمی تێکەڵکردنەکە زۆر بەرز بێت، تواناکە دەبێت بچووک بێت، نابێت ڕێژەی خێرایی ڕۆلەرەکە گەورە بێت. بەهۆی هەستیاری بەهێز بە پلەی گەرمی، نیۆپرین بە مەبەستی گشتی لە پلەی گەرمی ژووردا بۆ 71 پلەی سەدی، ئەوە دۆخی دانەوێڵە پیشان دەدات، لەم کاتەدا یەکگرتوویی لاستیکی خاو لاواز دەبێت، نەک تەنها ڕۆلەرە چەسپاوەکانی جددی، لەگەڵ بڵاوبوونەوەی بریکارەکەش زۆر قورس دەبێت. پلەی گەرمی دۆخی لاستیکیی نیۆپرین کە بە گۆگرد ڕێکنەخراوە لە خوار 79 پلەی سەدییە، بۆیە ئەدای پرۆسەی تێکەڵکردن باشترە لە ڕێکخراوی گۆگرد، و مەیلی ڕۆڵە چەسپاوەکان و سووتاندن بچووکترە. وردکردن بە ئامێرێکی کراوە، بۆ ئەوەی ڕۆڵە چەسپاوەکان دوور بکەویتەوە، پلەی گەرمی ڕۆڵەکە بەگشتی لە 40 ~ 50 پلەی سەدی یان کەمتر کۆنتڕۆڵ دەکرێت (ڕۆڵی پێشەوە 5 ~ 10 پلەی سەدی کەمترە لە پلەی گەرمی ڕۆڵی دواوە)، و لە کۆکردنەوەی لاستیکیی خاودا، پێویستە وردە وردە مەودای ڕۆڵەکە لە گەورەوە بۆ بچووک ڕێکبخرێت. لە کاتی تێکەڵکردندا سەرەتا ئۆکسیدی مەگنیسیۆمی ترش مژەی تێبکە بۆ ئەوەی سووتانی نەبێت، لە کۆتاییدا ئۆکسیدی زینکی تێبکە. بۆ ئەوەی گەرمی تێکەڵکردنەکە کەم بکرێتەوە، دەتوانرێت نەرمکەرەوەی ڕەشی کاربۆنی و شلە بە یەکەوە بە وەجبە زیاد بکرێت. ترشی ستیریک و مۆمی پارافین و یارمەتیدەرەکانی تری کارکردن دەتوانرێت وردە وردە بڵاوبکرێتەوە و زیاد بکرێت، بەجۆرێک کە یارمەتی بڵاوبوونەوە بدات، بەڵام هەروەها بۆ ڕێگریکردن لە ڕۆڵە چەسپاوەکان. لاستیکی کلۆرۆپرین کە بە گۆگرد ڕێکدەخرێت لە کاتی تێکەڵکردنی ئامێری کراوەدا بە گشتی 30% بۆ 50% درێژترە لە لاستیک سروشتی، کاتی تێکەڵکردنی ڕێکنەخراو بە گۆگرد دەتوانێت نزیکەی 20% کورتتر بێت لە کاتی تێکەڵکردنی گۆگرد. بۆ ئەوەی نیۆپرین لە ئامێری تێکەڵکردندا لە کردنەوەی پلەی گەرمیدا زۆر بە خێرایی بەرز دەبێتەوە، ڕێژەی خێرایی کەمتر بێت لە 1:1.2 لە خوارەوە، کاریگەری ساردکردنەوە باشتر دەبێت. هەروەها کەمکردنەوەی توانای پاڵاوتن ڕێگایەکە بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتی کارکردن و بڵاوبوونەوەی باش. لە ئێستادا توانای پاڵاوتنی لاستیکی نیۆپرین کە بە گۆگرد ڕێکخراوە لە ناوخۆدا لە چاو لاستیکەکانی سروشتی دەبێت کەمتر بێت لە ٢٠% بۆ ٣٠%، بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی ئاسایی کار بکات. وەک چۆن نیۆپرین ئاسانە بۆ سووتاندن، بە هەمان شێوە لە بەکارهێنانی ئامێری پاڵاوتنی چڕ تێکەڵکردن بەزۆری بە دوو شێوازی تێکەڵکردن بەکاردەهێنرێت. پلەی گەرمی تێکەڵکردن دەبێت کەمتر بێت (پلەی گەرمی دەرچوون بەگشتی لە خوار 100 پلەی سەدی کۆنتڕۆڵ دەکرێت)، توانای بارکردن کەمترە لە توانای بارکردن لە لاستیک سروشتی (فاکتەری توانا بەگشتی وەک 0.50 ~ 0.55 وەرگیراوە)، و ئۆکسیدی زینک زیاد دەکرێت بۆ پەستانەکە لە بەشی دووەمی تێکەڵکردندا. بۆ ئەو کێشەیەی کە تێکەڵکردنی لاستیکەکانی کلۆرۆپرین ئاسانە بۆ سووتاندن و بڵاوبوونەوەی قورسە، پاڵاوتەکەری لینا پێشکەوتووترین ڕۆتۆری دوو ئەڵقەیی چوار ئەڵقەیی دەگرێتەبەر کە بە هەمان ئاراستە کاردەکات، لەگەڵ جوڵەی کێوی 'X'ی بولتی سەرەوە لەسەر پاڵاوتێنەرەکە تێکەڵکراوە، لەگەڵ کاریگەری پەرشوبڵاوی باش و کاتێکی کورت، کە دەتوانێت بە شێوەیەکی کاریگەر دیاردەی سووتاندنی لاستیک کلۆرۆپرین لە پرۆسەی تێکەڵکردندا کەم بکاتەوە.

2 - ئاوێتە کردنی لاستیکی ئیتیلێن پرۆپیلین

       هەروەها دەتوانرێت لاستیکی ئیتیلێن پرۆپیلین بە ئامێری ئاسایی پاڵاوتنی لاستیک پرۆسێس بکرێت، بەڵام لەبەر ئەوەی کاریگەری پلاستیککردنی لاستیک ئیتیلێن پرۆپیلین بە تایبەتی خراپە، نەبوونی چەسپاوی، لاستیک ئاسان نییە بۆ پێچانی ڕۆڵەکە، بە گشتی سەرەتا پەستانی ڕۆڵی تەسک بەکاردەهێنرێت، بۆ ئەوەی پەڕەیەکی بەردەوام دروستبکرێت و دواتر پەنجەرەی ڕۆڵەکە فراوانتر بکرێت بۆ پرۆسێسی تێکەڵکردن. پلەی گەرمی ڕۆڵ بۆ ڕۆڵی پێشەوە 50 ~ 60 پلەی سەدی، دوای ئەوەی ڕۆڵ 60 ~ 70 پلەی سەدی گونجاوە. ڕێزبەندی خۆراکدانی لاستیکیی EPDM بەگشتی بریتییە لە: ڕۆڵی کەڤەری لاستیکیی خاو-1/2 ڕەشی کاربۆنی-1/2 ڕەشی کاربۆنی-ترشی ستیریک-ئۆکسیدی زینک (یان ئۆکسیدی مەگنیسیۆم)-پڕۆمۆتەر-کرۆسلینکەر - تێپەڕبوونی تەنک، پەڕەیەکی خوارەوە. لاستیکی ئیتیلێن پرۆپیلین بە ئاسانی لە کاتی تێکەڵکردندا زۆر پاڵاوتە ناکرێتەوە، و ئاوێتەکە بە شێوەیەکی یەکسان بڵاودەبێتەوە، بەڵام تایبەتمەندی خۆلێدانەکەی خراپە. تێکەڵکردنی لاستیکی ئیتیلێن-پرۆپیلێن لەگەڵ پاڵاوتەیەکی کراوە، بەگشتی سەرەتا ساتێکی ڕۆڵی بچووک بەکاربهێنە بۆ ئەوەی دوای ڕۆڵەکە بەردەوام بێت، و پاشان وردە وردە ساتەکانی ڕۆڵەکە ئارام بکەرەوە، ئاوێتە زیاد بکە، پلەی گەرمی ڕۆڵەکە لە نێوان 60 ~ 70 پلەی سەدیدایە. پلەی گەرمی تێکەڵکردن 150～160 پلەی سەدییە، کە دەتوانێت یارمەتی بڵاوبوونەوەی پڕکەرەوە و نەرمکەرەوە و باشترکردنی تایبەتمەندییە میکانیکییەکان بدات. توانای بارکردن دەتوانێت 10%~15% زیاتر بێت لە کەرەستە لاستیکییەکانی تر.

3- ئاوێتەبوونی فلۆرۆئیلاستۆمێر

      لاستیکی فلۆرین چەسپاوی مێنی بەرزە، ڕەقە، بەرهەمهێنانی گەرمی خۆلێدان، تێکەڵکردن و پرۆسێسکردنی گشتی قورسترە. لە کاتی تێکەڵکردنی لاستیک فلۆرین لەسەر ئامێری پاڵاوتن، بۆ مەودای ڕۆڵی بچووک، توانای کەمتر، کۆنترۆڵی پلەی گەرمی ڕۆڵ لە 50 ~ 60 پلەی سەدی. تێکەڵکردن دەست پێدەکات، سەرەتا ڕۆلەرەکان سارد بکەنەوە، نزیکەی ١٠ جار لاستیکێکی خاو تێبکە تەنک پاس بۆ ئەوەی لاستیکێکی ڕۆڵی پاکەتێکی یەکسان دروست بکات، ساتەوەختی ڕۆڵەکە ڕێکبخە بۆ پاراستنی بڕێکی کەم لە لاستیکەکانی کۆکراوە، پاشان مادەی ئاوێتەکەرەکە زیاد بکە، کاتی تێکەڵکردنەکە بەزۆری بە توندی دیاری نەکراوە، بەڵام پێویستی بە خێراترین کات هەیە. بەکارهێنانی لاستیکی فلۆرین قورسترە بۆ تێکەڵکردنی ئامێری تێکەڵکردن، بەڵام جۆری تۆڕی سیستەمی ساردکردنەوەی ئامێری تێکەڵکردن بەهێزترە، دەتوانیت لاستیک فلۆرین تێکەڵ بکەیت. لاستیکە ئاوێتەکراوەکە پێویستە پێش بەکارهێنان بۆ ماوەی ٢٤ کاتژمێر وەستابێت، هەروەها دەبێت پێش بەکارهێنانی پاڵاوتە بکرێت بۆ ئەوەی ئاوێتە بە شێوەیەکی یەکسان بڵاوبێتەوە و شلەیی و خۆچەسپاندنی لاستیکەکە باشتر بکات.