रबर उद्देगांत निमाणी ताण बळगें हो एक मुळावो यांत्रिक गूणधर्म. हो प्रायोगिक मापदंड वल्केनायझ केल्ल्या रबर संयुगाची निमाणी बळगें मेजता. रबर उत्पादनाक केन्नाच ताच्या निमाण्या ताण शक्ती लागीं ओडून घेतिल्लें नासलें तरी रबर उत्पादनांचे जायते वापरपी ताका संयुगाच्या एकंदर गुणवत्तेचो म्हत्वाचो निर्देशक मानतात. देखून ताण बळगें हें एक सामकें सामान्य विशिश्टीकरण आसता आनी विशिश्ट उत्पादनाच्या निमाण्या वापराचो ताचेकडेन व्हडलोसो संबंद नासलो तरी तो पुराय करपाखातीर सुत्रबध्दांक चड करून आपले वाटेन भायर सरचे पडटात.
1. सामान्य तत्वां
सगळ्यांत चड ताण शक्त मेळोवपाखातीर चड करून इलास्टॉमरांतल्यान सुरवात करची पडटा, जंय ताण-प्रेरित स्फटिकीकरण जावंक शकता, देखीक- एनआर, सीआर, आयआर, एचएनबीआर.
2. सैमीक रबर एनआर
सैमीक रबराचेर आदारिल्ल्या चिकटवपी पदार्थांची ताण शक्त चड करून निओप्रीन चिकटवपी पदार्थांपरस चड आसता. सैमीक रबराच्या वेगवेगळ्या ग्रेडांतल्या क्रमांक 1 धुंवर फिल्मांत ताणपाची तांक सगळ्यांत चड आसता. कार्बन ब्लॅक भरिल्ल्या संयुगांच्या बाबतींत उण्यांत उणें क्रमांक 3 धुंवर फिल्म क्रमांक 1 धुंवर फिल्मापरस चड ताण शक्त दिता अशें सांगलां. सैमीक रबर संयुगांखातीर बायफेनील अॅमिडोथियोफिनोल वा पॅन्टाक्लोरोथिओफिनोल (PCTP) सारकिले रसायनीक प्लास्टिसायझर (प्लास्टिसोल) टाळचे पडटात, कारण ताका लागून संयुगाची ताण शक्त उणी जाता.
3. क्लोरोप्रीन सीआर
क्लोरोप्रीन (CR) हें ताण-प्रेरित स्फटिकी रबर आसून तें भरपी पदार्थ नासतना चड ताण शक्त दिता. खरें म्हणल्यार केन्ना केन्नाय भरपाचें प्रमाण उणें करून ताण बळगें वाडोवंक मेळटा. सीआरचें चड रेणूभार चड ताणबळ दिता.
4. नायट्रायल रबर एनबीआर
ऍक्रेलोनायट्रायल (ACN) हें चड प्रमाणांत आशिल्लें एनबीआर चड ताण शक्त दिता. संकुचीत रेणूभार वितरण आशिल्लो एनबीआर चड ताण शक्त दिता.
5. रेणूभाराचे प्रभाव
अनुकूलन करून मेनिस्कस चड चिकटपणा आनी चड रेणूभार आशिल्ल्या एनबीआर वापरल्यार ताणबळ चड मेळटा.
6. कार्बोक्झीलेटेड इलास्टोमर्स
संयुगाची ताण शक्त वाडोवपाखातीर अकार्बोक्झीलेटेड एनबीआर बदलून कार्बोक्झीलेटेड एक्सएनबीआर आनी अनकार्बोक्झीलेटेड एचएनबीआर बदलून कार्बोक्झीलेटेड एक्सएचएनबीआर वापरपाचो विचार करचो.
जस्त ऑक्सायडाच्या फावो त्या प्रमाणांत कार्बोक्झीलेटेड एनबीआर परंपरीक एनबीआर परस चड ताण शक्त दिता.
7. ईपीडीएम
अर्दस्फटिकी ईपीडीएम (इथिलीनचें प्रमाण चड) वापरल्यार ताणबळ चड मेळटा.
8. प्रतिक्रियाशील ईपीडीएम
एनआर आशिल्ल्या मिश्रणांत असुधारीत ईपीडीएमचे सुवातेर २% (द्रव्यमान अंश) मॅलेइक ऍन्हायड्रायड संशोधित ईपीडीएम वापरल्यार एनआर/ईपीडीएम संयुगांची ताण शक्त वाडटा.
9. जेल हें वखद
एसबीआर सारक्या कृत्रीम जेलांत सादारणपणान स्थिरीकरण करपी पदार्थ आसतात. पूण १६३ स. दोनूय प्रकारच्या जेलांतल्यान संयुगाची ताण शक्त उणी जाता. देखून एसबीआरच्या मिश्रण तापमानाचेर जतनायेन प्रक्रिया करची पडटा.
10. वल्कनीकरण करप
चड ताण बळगें मेळोवपाचो एक म्हत्वाचो मार्ग म्हळ्यार क्रॉसलिंक घनताय चडांत चड करप, कमी गंधकीकरण, वल्कनीकरणा उपरांत टाळप आनी फावो त्या प्रमाणांत दाब नाशिल्ल्यान वा अस्थिर घटकांचो वापर केल्ल्यान वल्कनीकरणाच्या वेळार रबराचे फोड येवप टाळप.
11. दाब-ड्रॉप वल्कनीकरण
ऑटोक्लेव्हांत वल्केनायझ केल्ल्या उत्पादनांखातीर व्हल्कनीकरण सोंपमेरेन ल्हव ल्हव दाब उणो करून फोड तयार जावप आनी ताका लागून ताण बळगें उणें जावप टाळूंक मेळटा, हाका ‘दाब सोडपाचें वल्कनीकरण’ अशें म्हण्टात.
12. वल्कनीकरणाचो काळ आनी तापमान
उण्या तापमानांत चड काळ वल्कनीकरण जाल्ल्यान बहु-गंधक बंध जाळें तयार जातात, गंधकाची क्रॉसलिंक घनताय चड जाता आनी ताका लागून ताणबळ चड जाता.
.
14. भरपी
कार्बन ब्लॅक वा सिलिका ह्या सारक्या भरप्यांखातीर व्हड विशिश्ट पृश्ठभाग क्षेत्रफळ आशिल्ल्या ल्हान कणांचो आकार निवडप ताण शक्त वाडोवपाक प्रभावी थारूंक शकता. माती, कॅल्शियम कार्बोनेट, टॅल्क, क्वार्ट्ज रेंव आदी मजबुती नाशिल्ले वा भरपाचे पदार्थ टाळचे पडटात.
15. कार्बन ब्लॅक
कार्बन ब्लॅक बरो शिंपडटा हाची खात्री करपाखातीर ताची भरणी इष्टतम पातळेमेरेन वाडोवन ताण शक्त वाडोवपाक जाय. ल्हान कण आकाराच्या कार्बन ब्लॅकाक भरपाचें प्रमाण उणें इष्टतम आसतलें. कार्बन ब्लॅकाचो विशिश्ट पृश्ठभाग वाडोवप आनी मिश्रण चक्र वाडोवन कार्बन ब्लॅकाचें प्रसारण सुदारल्यार रबराची ताण शक्त वाडूंक शकता.
16. धवो कार्बन काळो
चड विशिश्ट पृश्ठभाग आशिल्ल्या अवक्षेपित सिलिकाचो उपेग केल्यार संयुगाची ताण शक्त प्रभावीपणान वाडोवंक मेळटा.
17. प्लास्टीकीकरण करपी
चड ताण बळगें जाय जाल्यार प्लास्टिसायझर टाळचे पडटात.
18. एनबीआर संयुगांचें वल्कनीकरण करतना परंपरीक वल्कनीकरण एकसारकें वितळप चड कठीण आसता, देखून मॅग्नेशियम कार्बोनेटान प्रक्रिया केल्लो गंधक एनबीआर सारक्या ध्रुवीय संयुगांत चड बरो वितळटलो. वल्केनायझिंग एजंट बरोच शिंपडूंक ना जाल्यार ताण बळग्याचेर गंभीर परिणाम जावं येता.
19. बहु-सल्फर बंधीत क्रॉसलिंकिंग जाळें
परंपरीक वल्कनीकरण प्रणालींवांगडा क्रॉसलिंकिंग जाळयेचेर पॉलीसल्फायड बंधांचो आस्पाव जाता; ईव्ही वांगडा क्रॉसलिंकिंग जाळयेंत एकेच आनी दुहेरी सल्फायड बंधांचो आस्पाव जाता आनी पयल्या बंधाक लागून ताणबळ चड मेळटा.
20. आयनीक क्रॉसलिंकिंग जाळें
आयनीक क्रॉस लिंक केल्ल्या संयुगांची ताण शक्त चड आसता कारण क्रॉस लिंक केल्ले बिंदू सरकूंक शकतात आनी देखून फाटीं पडनासतना हालूंक शकतात.
21. ताण स्फटिकीकरण
चिकटवपी पदार्थांत सैमीक रबर आनी ताण स्फटिक आशिल्ले निओप्रीन हांचे संयोजन केल्यार ताण शक्त वाडोवपाक मदत जातली.
