रबरस्य तापमानप्रतिरोधं कथं सुधारयितुम् ?
उष्णवायुवृद्धत्वस्य अथवा तापवृद्धेः प्रतिरोधः अधिकाधिकं महत्त्वपूर्णः भवति, विशेषतः वाहनप्रयोगेषु यत्र रबरस्य भागानां अधिकतया उच्चपरिवेशतापमानयुक्तेषु आच्छादितस्थानेषु उपयोगः भवति वाहननिर्मातृभिः स्वस्य रबरभागानाम् दीर्घकालं यावत् सेवाजीवनं प्रति प्रतिबद्धतां कर्तुं दबावः वर्धमानः अस्ति । अवायवीय-ताप-वृद्धत्व-गुणाः, ताप-वायु-जरा-गुणाः च भिन्नाः सन्ति । रबरस्य तापप्रतिरोधः उत्तमः भवति, परन्तु अद्यापि प्राणवायुप्रहारं न सहते ।
नोटः- एते सामान्यपरीक्षणप्रोटोकॉलाः प्रत्येकं विशिष्टप्रकरणे प्रयोज्यः न भवेयुः । यः कोऽपि चरः वायु-वृद्धावस्था-प्रतिरोधं वा ताप-वृद्धावस्था-प्रतिरोधं वा सुधारयितुम् अर्हति, सः अन्यगुणान् निश्चितरूपेण प्रभावितं करिष्यति, उत्तम-दुष्टे वा
1. परफ्लूरोइलास्टोमर
यदि रबरसामग्री उत्तमं तापप्रतिरोधं आवश्यकं भवति तर्हि भवन्तः परफ्लूरिनयुक्तं रबरं चिन्वन्तु । परफ्लूरोइलास्टोमरस्य उपयोगतापमानं ३१६ डिग्री सेल्सियस पर्यन्तं भवति इति कथ्यते ।
२、 फ्लोरीन रबर
फ्लोरीन-रबरस्य FKM इत्यस्य तापप्रतिरोधः उत्तमः अस्ति, तस्य उपयोगः २६०°C पर्यन्तं तापमाने कर्तुं शक्यते । फ्लोरीनरबरस्य उच्चतापप्रतिरोधं अधिकं सुदृढं कर्तुं भवन्तः समीचीनं अम्लग्राहकं (अम्लशोषकं) चयनं कर्तुं प्रवृत्ताः सन्ति, यथा न्यूनक्रियाकलापयुक्तं मैग्नीशियम आक्साइड्, उच्चक्रियाकलापयुक्तं मैग्नीशियम आक्साइड्, कैल्शियम आक्साइड्, कैल्शियमहाइड्रोक्साइड्, जिंक आक्साइड् इत्यादयः फ्लोरोइलास्टोमरस्य तापप्रतिरोधी वायुवृद्धावस्थायाः प्रदर्शनमपि अतीव उत्तमम् अस्ति, तथा च उपयोगस्य तापमानं यथा उच्चं भवितुम् अर्हति २०० डिग्री सेल्सियस। बिस्फेनॉल एएफ इत्येतत् वल्केनाइजेशन प्रणालीरूपेण चयनं कृत्वा रबरस्य तापवृद्धिप्रतिरोधः उत्तमः भविष्यति । कठोर इञ्जिनतैलवातावरणे उपयुज्यमानस्य विनाइलडीनफ्लोराइड्, टेट्राफ्लोरोइथिलीन, प्रोपाइलीन इत्येतयोः कृते निर्मितस्य त्रिगुणात्मकस्य फ्लोरोइलास्टोमरस्य तापवृद्धिप्रतिरोधः सामान्यफ्लोरोइलास्टोमरस्य अपेक्षया उत्तमः भवति बहुलकीकरणप्रक्रियायां हेक्साफ्लोरोप्रोपाइलीनस्य स्थाने प्रोपिलीनस्य उपयोगः भवति ।
३、 ह्नबीआर
जलजनीकरणस्य स्तरः यथा अधिका भवति तथा एच् एन बी आर इत्यस्य तापप्रतिरोधः उत्तमः भवति, यतः अस्थिरस्य मुख्यशृङ्खलायां प्रायः असंतृप्तः द्विगुणः बन्धः नास्ति केचन एच् एन बी आर अद्यापि गन्धकेन वल्केनाइज् कर्तुं शक्यन्ते यतः तेषु अद्यापि केचन असंतृप्ताः द्विगुणाः बन्धाः सन्ति । परन्तु यदि पेरोक्साइड् इत्यनेन वल्केनाइज्ड् भवति तर्हि यौगिकस्य तापप्रतिरोधः सुधरति । एच् एन बी आर रबरस्य कृते टीओटीएम डीओपी इत्यस्मात् उत्तमं तापप्रतिरोधं दातुं शक्नोति यतोहि एतेषां त्रिओक्टाइल प्लास्टिसाइजर् इत्यस्य न्यूनवाष्पशीलता, उच्च आणविकभारः च भवति ।
4. नियोप्रीन
W-प्रकारस्य नियोप्रीनस्य G-प्रकारस्य नियोप्रीनस्य अपेक्षया उत्तमः तापवृद्धत्वप्रतिरोधः भवति । डाइफेनिलामाइन् ऑक्टानोएट् नियोप्रीनस्य कृते उत्तमं एण्टीऑक्सिडेण्ट् अस्ति, यत् प्रभावीरूपेण तापप्रतिरोधं सुधारयितुं शक्नोति ।
५、 ईपीडीएम
उपयुक्तस्य फिट् इत्यस्य अनन्तरं अपि EPDM इत्यस्य १२५°C इत्यत्र उत्तमः तापप्रतिरोधः भविष्यति । पेरोक्साइड् वल्केनाइज्ड् ईपीडीएम इत्यस्य उपयोगः, रबरस्य उत्तमतापप्रतिरोधः भवति इति कर्तुं शक्नोति।
6、 कम चिपचिपाहट वाष्प चरण विधि EPDM
उच्च एथिलीन सामग्री तथा अति-निम्न चिपचिपाहट वाष्प चरण EPDM, भरकाणां बहूनां संख्यायां पूरयितुं शक्यते, उच्च एथिलीन सामग्रीयाः कारणात्, प्रसंस्करणस्य ताप-प्रतिरोधी वायुवृद्धेः प्रसंस्करणं प्रतिकूलं रालं च सम्मिलितुं आवश्यकता नास्ति, अद्यापि उत्तमप्रसंस्करणगुणैः सह रबरं कर्तुं शक्नोति, अतः रबरस्य वास्तविकतापप्रतिरोधः सुधरितः भवति।
7、 उच्च स्टायरीन रालस्य उपयोगं परिहरन्तु
उच्चतापमात्रे प्रयुक्ते रबरस्य उपरि उच्चं स्टायरीनरालं योजयितुं परिहरन्तु।
8、 ताल्कम चूर्ण
ईपीडीएम नलीरबरस्य ४०% कार्बनब्लैक् इत्यस्य स्थाने टैल्कम पाउडरं स्थापयन्तु, येन रबरस्य तापवृद्धिप्रतिरोधः सुदृढः भवितुम् अर्हति । अस्मिन् विषये उपचारितस्य अथवा अशुद्धस्य मृत्तिकायाः अपेक्षया केषाञ्चन श्रेणीनां तालकचूर्णस्य अधिकानि उत्कृष्टानि लाभाः सन्ति ।
9、 उच्च चिपचिपाहट प्लास्टिसाइजर
प्लास्टिसाइजर्-मध्ये उच्च-चिपचिपाहट-प्लास्टिसाइजर्-इत्येतत् न्यून-चिपचिपाहट-प्लास्टिसाइजर्-इत्यस्य अपेक्षया उत्तमं ताप-वृद्धत्व-प्रतिरोधं दातुं शक्नोति । यतः उच्चचिपचिपाहटयुक्तस्य प्लास्टिसाइजरस्य प्रायः आणविकभारः अधिकः भवति, वाष्पीकरणं सुलभं न भवति, अतः उत्तमस्थिरता, उत्तमतापप्रतिरोधः च भवति ।
१०、नियोप्रीनस्य कृते बलात्कारबीजतैलम्
नियोप्रीनस्य उत्तमं लचीलतां प्राप्तुं कैनोला-तैलस्य आवश्यकता भवति यतोहि तस्य चिपचिपाहटं न्यूनं भवति, येन रबरस्य हिस्टेरेसिसः न्यूनः भवति, अस्थिरता च न्यूना भवति, येन रबरस्य वृद्धावस्थायाः प्रतिरोधः उत्तमः भवितुम् अर्हति
11、प्रभावी ईवी / अर्ध प्रभावी एसईवी वल्केनाइजेशन प्रणाली
प्रभावी अथवा अर्धप्रभावी वल्कनीकरणप्रणाल्यां त्वरकस्य गन्धकस्य च अनुपातः अधिकः भवति अर्थात् 'उच्चप्रवर्धनं न्यूनगन्धकं च' प्रणाली, एकगन्धकस्य स्थाने 'शरीरस्य प्रति गन्धकं' भवति, अस्मिन् वल्कनीकरणप्रणाल्यां वल्कनीकरणप्रणाल्यां वल्केनाइजेशनरबरस्य एकगन्धकबन्धनस्य द्विगन्धकबन्धस्य च अनुपातः अधिकः भवति, यतः अस्मिन् वल्कनीकरणे तस्य स्थिरता अधिका भवति प्रणाली, एकगन्धकबन्धस्य द्विगन्धकबन्धस्य च अनुपातः बहुगन्धकबन्धस्य अपेक्षया अधिकः भवति, अतः रबरस्य तापप्रतिरोधस्थिरता सुधरति तथा च तापवृद्धिप्रतिरोधः सुधरति
12、जिंक आक्साइड
रबरस्य वल्केनाइजेशन / उप-सल्फुरामाइड वल्केनाइजेशन प्रणाली, अधिकजस्ता आक्साइड् इत्यनेन पूरिता, रबरं उत्तमं तापवृद्धिगुणं दातुं शक्नोति तथा च सल्फरस्य पश्चात् उत्तमं प्रतिरोधं दातुं शक्नोति।
13、पेरोक्साइड वल्केनाइज्ड ईपीडीएम रबर
पेरोक्साइड् वल्केनाइज्ड् ईपीडीएम यौगिके जेडएमटीआई एण्टीऑक्सिडेण्ट् इत्यस्य रूपेण चयनं भवति, यत् यौगिकं अधिकं मापांकं तापवृद्धिप्रतिरोधं च दातुं शक्नोति
