لاستیکی دەستکرد لە دروستکردنی شتەکانی ئەمڕۆدا زۆر گرنگە. لە ساڵی ٢٠٢٣دا نزیکەی ٥٨%ی هەموو ئەو لاستیکانەی لە جیهاندا بەکاردەهێنرێن پێکدەهێنێت. باوترین جۆرەکانی لاستیکی دەستکرد بریتین لە:
لاستیک ستیرین-بوتادین (SBR)
پۆلیبوتادین لاستیک (BR)
مۆنۆمێری ئیتیلێن-پرۆپیلین-داین (EPDM)
ئایزۆبوتیلین-ئایزۆپرین لاستیک (IIR)
پۆلیسیسۆپرین لاستیک (IR)
لاستیک نیتریل (NBR)
کلۆرۆپرین لاستیک (CR)
لاستیکی ئەکریلیک (ACM)
لاستیکی نایتریلی هایدرۆجین کراو (HNBR)
لاستیکەکانی دەستکردیش پێیان دەوترێت ئیلاستۆمەر. ئەوان لەلایەن مرۆڤەکانەوە دروست دەکرێن نەک لە سروشتدا نادۆزرێتەوە. ئەم ئیلاستۆمەرانە زۆرجار بەهێزترن و زیاتر دەمێننەوە لە لاستیک سروشتی. لە زۆر پیشەسازیدا بەکاردەهێنرێن، وەک دروستکردنی ئۆتۆمبێل و بیناسازی. زانینی جۆرە جیاوازەکانی لاستیک یارمەتی ئەندازیاران و کرێکاران دەدات کە یەکێکی گونجاو بۆ هەر کارێک هەڵبژێرن. خشتەی خوارەوە نیشان دەدات کە چەندە لاستیکی دەستکرد لە ساڵانی ڕابردوودا لە سەرانسەری جیهان فرۆشراوە:
| ساڵ |
قەبارەی بازاڕی لاستیکی دەستکردی جیهانی (ملیار دۆلار) |
| 2023 |
~41.04 |
| 2024 |
38.90 |
| 2025 |
41.04 (پێشبینیکراو) |
| 2034 |
66.44 (پێشبینی) |
کلیلەکانی بردنە دەرەوە
لاستیکی دەستکرد لەلایەن مرۆڤەکانەوە دروست دەکرێت. لە تایە و مۆر و هۆز و چەندین شتی تردا زۆر بەکاردێت. لە لاستیک سروشتی زیاتر دەمێنێتەوە. هەروەها دەتوانرێت بگۆڕدرێت بۆ ئەوەی لەگەڵ کارە جیاوازەکاندا بگونجێت.
هەن جۆرە جیاوازەکانی لاستیک دروستکراو . هەر جۆرە هێزێکی تایبەتی خۆی هەیە. SBR بۆ تایەی ئۆتۆمبێل باشە. NBR بە باشی لەگەڵ نەوتدا کاردەکات. EPDM باشترینە بۆ کەش و هەوای خراپ. سلیکۆن بۆ گەرمی و لە دەرماندا بەکاردێت.
پێویستە بۆ هەر کارێک لاستیکێکی دروستکراوی گونجاو هەڵبژێریت. بیر لە شتەکانی وەک پلەی گەرمی، ماددە کیمیاییەکان بکەرەوە، چەندە چەماوەتەوە و چەندە تێدەچێت.
زۆرێک لە لاستیکەکانی دەستکرد وەک سانتۆپرین دەتوانرێت دووبارە بەکاربهێنرێتەوە. ئەمەش یارمەتی کەمکردنەوەی زبڵ و خاشاک دەدات و زەوی پاکتر دەهێڵێتەوە.
زانینی ئەوەی هەر لاستیکێک دەتوانێت چی بکات یارمەتی ئەندازیاران و دروستکەران دەدات. دەتوانن باشترینیان هەڵبژێرن. ئەمەش وا دەکات بەرهەمەکان بەهێزتر و سەلامەتتر و درێژتر بمێننەوە.
لاستیکی دەستکرد چییە؟
پێناسە
لاستیکی دەستکرد لەلایەن مرۆڤەکانەوە دروست دەکرێت نەک لە سروشتدا نادۆزرێتەوە. زۆر وەک لاستیکێکی سروشتی کاردەکات. ئەم ماددانە پێیان دەوترێت ئیلاستۆمەر چونکە دەتوانن کشانی خۆیان بکەنەوە و بگەڕێنەوە بۆ شێوەی خۆیان. کارگەکان بە بەکارهێنانی مادەی کیمیایی لە ڕۆن ئیلاستۆمەر دروست دەکەن. لاستیکی دەستکرد زۆر لە لاستیکێکی سروشتی دەچێت، بەڵام دەتوانرێت بۆ کارە تایبەتەکان بگۆڕدرێت.
تێبینی: لاستیکی دەستکرد زۆر جۆر هەیە، وەکو لاستیکی ستیرین-بوتادین، لاستیکی بوتیل، و لاستیکی سلیکۆن. هەر جۆرە بە شێوازی خۆی بەهێزە و بۆ شتی جیاواز بەکاردێت.
پیشەسازی ماددە کیمیاییەکان دەڵێن لاستیک دروستکراو هەر ئیلاستیمێکە کە دەتوانرێت ڤولکانزە بکرێت و بە یەکخستنی ماددە کیمیاییەکان بەیەکەوە دروست دەکرێت. ئەم گرووپە لاستیکەکانی ئەکریلات، کۆپۆلیمرەکانی بوتادین-ستیرین، لاستیکەکانی نایتریل-بوتادین و ئەوانی تریان هەیە. ئەم ئیلاستۆمەرانە گرنگن بۆ دروستکردنی تایە و مۆر و هۆز و چەندین شتی تر.
بەرهەم هێنان
دروستکردنی لاستیکی دەستکرد لە ماددە ڕۆنەکانەوە دەست پێدەکات. کارگەکان شتی وەک نافتا کەڵک وەردەگرن کە کارلێک لەگەڵ گازی سروشتی دەکات بۆ دروستکردنی مۆنۆمێر. مۆنۆمەرەکان بریتین لە شتگەلێکی وەک بوتادین، ستیرین، ئایزۆپرین، کلۆرۆپرین، ئەکریلۆنیتریل، ئیتیلێن , و پرۆپیلین. پۆلیمرکردن ئەو پرۆسەیە کە مۆنۆمێرەکان بەیەکەوە دەبەستێتەوە بۆ دروستکردنی زنجیرەی درێژ کە پێی دەوترێت پۆلیمر.
کاتالیست و تێکەڵەی مۆنۆمێری جیاواز یارمەتی کۆنترۆڵکردنی چۆنیەتی دەرچوونی ئیلاستۆمەرەکان دەدەن. دوای پۆلیمرکردن، مادەکە بە ڤولکانکردندا تێدەپەڕێت. ئەم هەنگاوە شتگەلێکی وەک گۆگرد بەکاردەهێنێت بۆ ئەوەی لاستیکەکە ڕەقتر و بەهێزتر بێت. گۆڕینی پێکهاتەی کیمیایی ڕێگە بە کارگەکان دەدات ئیلاستۆمەر بۆ زۆر بەکارهێنانی تایبەت دروست بکەن.
جۆرەکانی لاستیک دروستکراو
ستیرین-بوتادین (SBR)
لاستیکی ستیرین-بوتادین لە سەرانسەری جیهاندا زۆر بەکاردەهێنرێت. کارگەکان بە تێکەڵکردنی زۆربەی بوتادین و هەندێک ستیرین دروستی دەکەن. ئەم تێکەڵەیە مادەیەک دروست دەکات کە هەم بەهێزە و هەم چەماوەتەوە. SBR بە ئاسانی لەبەر نابێت و بە باشی بە کانزاکانەوە دەلکێت. لە شوێنە زۆر سارد و گەرمەکاندا کاردەکات، لە -60oF بۆ +225oF. SBR زیاتر بۆ دروستکردنی تایەی ئۆتۆمبێل بەکاردەهێنرێت، کە زۆربەی تایەی دروستکراوی SBR بەکاردەهێنێت. هەروەها لە پشتێن و هۆز و وایەر و بنی پێڵاو و پاکەتەکانی خۆراکدا هەیە. SBR گران نییە و بۆ زۆرێک لە کارەکان بە باشی کاردەکات. زۆرجار خەڵک SBR لەگەڵ لاستیکێکی سروشتی تێکەڵ دەکەن بۆ ئەوەی تایەکان باشتر بن.
تێبینی: SBR لەگەڵ لاستیکێکی سروشتی تێکەڵ کراوە بۆ ئەوەی تایەکان زیاتر بمێننەوە.
لاستیکی بوتادین (BR)
لاستیکی بوتادین جۆرێکی تری گرنگی لاستیکی دەستکردە. زۆر وەرچەرخانە و دەتوانێت زۆر کشانی بکات. بی ئاڕ بە ئاسانی نادڕێت و ماوەیەکی زۆر دەمێنێتەوە. لە هەردوو کەش و هەوای گەرم و سارددا بە باشی کاردەکات. BR لە تایە و گاسکێت و مۆر و بنی پێڵاودا بەکاردێت. هەروەها لە پشتێنەی گواستنەوە و ئامێری وەرزشی و کەلوپەلی پزیشکیدا هەیە.
لاستیک نیتریل (NBR)
لاستیکی نیتریلیش پێی دەوترێت Buna-N. لە ئەکریلۆنیتریل و بوتادین دروست دەکرێت. NBR زۆر باشە لە بەرگریکردن لە ڕۆن و سووتەمەنی و ماددە کیمیاییەکان. بۆ مۆر و گاسکێت و هۆزی ناو ئۆتۆمبێل و فڕۆکە بەکاردێت. هەروەها NBR لە کەرەستەی نەوت و گاز و دەستکێشی پزیشکیدا بەکاردێت. لە بزوێنەر و سیستەمی سووتەمەنیدا بە باشی کاردەکات، چونکە لە ڕۆندا تێکناچێت. NBR بەهێزە و لە شوێنە سەختەکاندا ماوەیەکی زۆر دەخایەنێت.
ئیتیلێن پرۆپیلین داین (EPDM)
EPDM لاستیکێکی دەستکردە کە بەرگەی خۆر و باران و ئۆزۆن دەگرێت. لە هەردوو کەشوهەوای گەرم و سارددا بە چەقۆ دەمێنێتەوە. EPDM بەهۆی ئاو یان زۆرێک لە ماددە کیمیاییەکانەوە زیانیان پێناگات. هەرزانە و دەتوانرێت دووبارە بەکاربهێنرێتەوە. EPDM لە دەرگای ئۆتۆمبێل و هۆز و سەقف و سیستەمی هەوادا بەکاردێت. هەڵبژاردەیەکی باشە بۆ ئەو شتانەی کە لە دەرەوە یان لە کەشوهەوای سەختدا بەکاردەهێنرێن.
نیۆپرین (CR)
نیۆپرین لاستیک کلۆرۆپرین. هەروەها پێی دەوترێت سەختە و چەماوەتەوە و بەهۆی ڕۆنەوە تێکناچێت. نیۆپرین دەتوانێت مامەڵە لەگەڵ فشار و گۆڕانی پلەی گەرمیدا بکات. لە ئۆتۆمبێلەکاندا بۆ گاسکێت و هۆز و ماونت بەکاردێت. لە باڵەخانەکاندا بۆ مۆر و پاد بەکاردێت. هەروەها نیۆپرین لە جلی تەڕ و ئامێری سەلامەتی و پشتێندا هەیە چونکە بەرگری لە کەش و هەوا و ماددە کیمیاییەکان دەکات.
لاستیکی بوتیل (IIR)
لاستیکی بوتیل ڕێگە نادات غاز بە ئاسانی تێپەڕێت. ئەمەش وای لێدەکات کە زۆر باش بێت بۆ بۆری تایە و سەرپۆشی شووشەی دەرمان. بە چەمانەوەی دەمێنێتەوە و هەوا لەناو تایەکان دەهێڵێتەوە. هەروەها لاستیکی بوتیل دەرمان لە ئاو و ماددە کیمیاییەکان دەپارێزێت. دەتوانرێت بگۆڕدرێت بۆ ئەوەی لەگەڵ پێداویستییە تایبەتەکاندا بگونجێت، وەک ئەوەی خێراتر چارەسەر بکرێت بۆ مۆری دەرمان.
پۆلی ئیتیلێن کلۆرکراو (CPE)
پۆلی ئیتیلینی کلۆرکراو لاستیکێکی دەستکردی بەهێز و نەرم و نیان و نەرمە. لە بەرامبەر گەرما و ڕۆن و ئاگر و کەش و هەوای خراپدا دەوەستێتەوە. CPE بۆ کەڤەری وایەر و هۆز و پارچەی ئۆتۆمبێل بەکاردێت. تێکەڵکردن و شێوەی ئاسانە. CPE لە زۆر پلەی گەرمیدا بە باشی کاردەکات و بە ئاسانی ئاگر ناگرێت.
لاستیکی ئەکریلیک (ACM)
لاستیکی ئەکریلیک زۆر لە ئۆتۆمبێلەکاندا بەکاردەهێنرێت. دەتوانێت گەرمییەکی زۆر و ڕۆن وەربگرێت و زوو پیر نابێت. ACM لە مۆر و هۆز و گاسکێت و چەماوەدا هەیە. یارمەتی کەمکردنەوەی ژاوەژاو دەدات و وا دەکات پارچەی ئۆتۆمبێل زیاتر بمێنێتەوە. هەروەها ACM بۆ پارچەکانی سیستەمی سووتەمەنی و چەسپ بۆ دەرگای ئۆتۆمبێل باشە.
فلۆرۆکاربۆن (FPM)
لاستیکی فلۆرۆکاربۆنیش پێی دەوترێت FPM یان Viton. لە پێکهاتەکەیدا فلۆرینی تێدایە. FPM دەتوانێت مامەڵە لەگەڵ گەرمای زۆر بەرز و ماددە کیمیاییە بەهێزەکاندا بکات. لە ڕۆن و سووتەمەنی و توێنەرەوە ناشکێت. FPM بۆ مۆر و گاسکێت لە ئۆتۆمبێل و فڕۆکە و کارگەکاندا بەکاردێت. لەو شوێنانەی کە شتەکان زۆر گەرم دەبن یان مادەی کیمیایی توندیان تێدایە بە باشی کاردەکات.
لاستیکی سلیکۆن (MQ)
لاستیکی سلیکۆن زۆر چەماوەتەوە و دەتوانێت گەرمییەکی بەرز وەربگرێت. بۆ مرۆڤ سەلامەتە و کارلێک لەگەڵ ماددە کیمیاییەکان ناکات. لە ئەلیکترۆنیاتدا وایەرەکان دادەپۆشێت و پارچەکانی مۆر دەکات. لە نەخۆشخانەکان بۆ بۆری و کاتێتەر و چاندن بەکاردێت. لاستیکی سلیکۆن ڕوون و نەرمە، بۆیە بۆ کەرەستەی پزیشکی و ددان باشە.
پۆلیسۆپرین
پۆلیسۆپرین لاستیکێکی دەستکردە کە زۆر لە لاستیکێکی سروشتی دەچێت. پرۆتینی لاتەکسی تێدا نییە، بۆیە نابێتە هۆی هەستیاری. پۆلیسۆپرین بۆ کەرەستەی پزیشکی و خۆراک بەکاردێت. دروستکردنی ئاسانە و لە ئۆزۆن و ماددە کیمیاییەکان ناشکێت. پۆلیسۆپرین وەک لاستیکی سروشتی کشانی نییە، بەڵام بۆ ئەو کەسانەی حەساسیەتیان هەیە، یەکسانتر و سەلامەتترە.
سانتۆپرین
سانتۆپرین لاستیکێکی تایبەتە کە وەک هەردوو لاستیک و پلاستیک کاردەکات. بە تێکەڵکردنی لاستیکەکانی EPDM لەگەڵ پۆلیپرۆپیلین دروست دەکرێت. سانتۆپرین دەتوانرێت دووبارە و سێبارە بەکاربهێنرێت، ئەمەش بۆ هەسارەکە باشە. بەرگەی ماددە کیمیاییەکان و کەشوهەوا و چەمانەوەی دەگرێت. سانتۆپرین لە مۆری ئۆتۆمبێل و هۆز و بەرهەمەکانی ناوماڵدا بەکاردێت. هەروەها لە ئامێر و کەلوپەلی دەرەوەدا هەیە. جۆرە نوێیەکانی سانتۆپرین دروستکردنیان ئاسانترە و تێچووی کەمترە.
| تایبەتمەندی/ |
پێناسەکردنی موڵک |
بەکارهێنانەکانی ئۆتۆمبێل بەکارهێنانی |
کاڵای بەکاربەر |
| جۆری کەرەستە |
سانتۆپرین لە لاستیکەکانی EPDM و پۆلیپرۆپیلین دروست دەکرێت |
بۆ مۆری ئۆتۆمبێل و هۆز و پارچەی ناوەوە و دەرەوەی ئۆتۆمبێل بەکاردێت |
لە ئامێرەکانی ناوماڵ و وایەر و بەرهەمەکانی دەرەوە بەکاردێت |
| مانەوە و مانەوە |
زۆر سەختە و بە ئاسانی بەسەر ناچێت |
وا دەکات پارچەی ئۆتۆمبێل زیاتر بمێنێتەوە و بەرگری لە تێکچوون بکات |
کەلوپەلی ماڵەوە بەهێز دەکات و بتوانێت مامەڵە لەگەڵ فشاردا بکات |
| بەرگری کیمیایی |
بەهۆی ترش و ڕۆن و چەورییەوە تێکناچێت |
باشە بۆ ئەو پارچە ئۆتۆمبێلانەی دەست لە شلەمەنی دەدەن |
باشە بۆ ئەو شتانەی ماڵەوە کە دەست لە ماددە کیمیاییەکان دەدەن |
| بەرگری لە کەش و هەوا |
لە بەر خۆر و باران درز ناکات |
بۆ پارچەی ئۆتۆمبێل لە دەرەوە بەکاردێت |
بۆ بەرهەمەکانی دەرەوە لە ماڵەوە بەکاردێت |
| مەودای پلەی گەرمی |
لە زۆر ساردەوە بۆ زۆر گەرم کاردەکات |
لە سیستەمی هەوای ئۆتۆمبێل و هۆزەکاندا بەکاردێت |
باشە بۆ ئەو ئامێرانەی کە گەرم دەبن یان سارد دەبنەوە |
| توانای دووبارە بەکارهێنانەوە |
دەتوانرێت دووبارە بەکاربهێنرێتەوە و دووبارە بەکاربهێنرێتەوە |
یارمەتی دروستکەرانی ئۆتۆمبێل دەدات کە سەوزتر بن |
باشە بۆ ژینگە |
| توانای پرۆسێسکردن و کوالیتی ڕووکار |
سانتۆپرێنی نوێ ئاسانە بۆ شێوەی و جوان دەردەکەوێت |
بەکاردێت بۆ پارچەی ئۆتۆمبێل کە پێویستە جوان دەربکەون و هەست بە باشی بکەن |
شتومەکی ماڵەوە نەرم و نیان و جوان دەردەکەون |
| سیفەتە جوانکاری و کاراییەکان |
بەهێز و چەماوو و جوان دەردەکەوێت |
بۆ ناوەوەی ئۆتۆمبێل و پانێڵ بەکاردێت |
بۆ ئەو شتانەی ماڵەوە بەکاردێت کە پێویستە سەخت بن و جوان دەربکەون |
سانتۆپرین هەڵبژاردەیەکی سەرەکییە بۆ ئۆتۆمبێل و کەلوپەلی ناوماڵ چونکە بەهێز و نەرم و نیانە.
بونا لاستیک
لاستیکەکانی بونا بریتین لە Buna-N و Buna-S. Buna-N لە ئەکریلۆنیتریل و بوتادین دروست دەکرێت. زۆر باشە لە بەرەنگاربوونەوەی ڕۆن و سووتەمەنی. بونا-س لە ستیرین و بوتادین دروستکراوە. بەرامبەر گەرما و ماددە کیمیاییەکان دەوەستێتەوە. Buna-N بۆ مۆر و هۆز بەکاردێت. Buna-S لە تایە و پشتێن و بنی پێڵاودا بەکاردێت. کارگەکان دەتوانن چۆنیەتی دروستکردنی ئەم لاستیکانە بگۆڕن بۆ ئەوەی لەگەڵ پێداویستییە جیاوازەکاندا بگونجێت.
EPM
لاستیکی ئیتیلێن پرۆپیلین، یان EPM، لاستیکێکی دەستکردە و بڕبڕەی پشتی بەهێزە. بەهۆی گەرما و خۆر و کەشوهەوا زیانی پێناگات. EPM لە سەرمادا بە چەقۆ دەمێنێتەوە و باشە لە وەستاندنی کارەبا. لە دەرگای ئۆتۆمبێل و هۆز و سەقف و کێبڵەکاندا بەکاردێت. EPM سەخت و نەرم و نیانە، بۆیە لە ئۆتۆمبێل و بیناکاندا بە باشی کاردەکات.
ئیپیکلۆرۆهایدرین (CO)
لاستیکی ئێپیکلۆرۆهایدرین زۆر باشە لە بەرگریکردن لە ڕۆن و سووتەمەنی و ماددە کیمیاییەکان. هێزی خۆی لە شوێنە سەختەکاندا دەهێڵێتەوە و ناهێڵێت غاز تێیدا تێپەڕێت. لاستیکی CO بۆ هۆزی سووتەمەنی و مۆر و گاسکێت لە ئۆتۆمبێل و فڕۆکەدا بەکاردێت. لە کەش و هەوای سارد و گەرمدا کاردەکات و بە باشی دەچەمێتەوە. لاستیکی CO بە باشی بە کانزا و قوماشەوە دەلکێت، ئەمەش یارمەتی دروستکردنی مۆری بەهێز دەدات.
ئامۆژگاری: لەکاتی هەڵبژاردنی جۆرێک لە لاستیک بیر لەوە بکەرەوە کە پێویستت بە چییە. بزانە کە ئایا دەتوانێت بەرگەی پلەی گەرمی گونجاو و ماددە کیمیاییەکان و چەندە دەتوانێت بچەمێنێتەوە.
تایبەتمەندی و بەکارهێنانەکان
بەرگری لە بڕین
بەرگری لە بڕین واتە لاستیک چەندە باش بەرگەی ڕشتن دەگرێت. لاستیکی ناتریل و لاستیکی ستیرین-بوتادین زۆر باشن لەم کارەدا. لاستیک نیتریل لە هۆزی ئۆتۆمبێل و هێڵی سووتەمەنی و ئەڵقەی O و مۆردا بەکاردەهێنرێت. خێرا لەکارناچێت و دەتوانێت مامەڵە لەگەڵ ڕۆن بکات. لاستیکی ستیرین-بوتادین بۆ تایە و بنی پێڵاو و پشتێن و زەوی هەڵدەبژێردرێت. هەروەها پۆلی یورتان بەهێزە لە بەرامبەر لەبەرکردن لە کارگەکاندا. نیۆپرین و ڤیتۆن کاری باش دەکەن بەڵام وەک نیتریل یان ئێس بی ئاڕ باش ناکەن. EPDM و سلیکۆن بەو ڕادەیە بەرگری لە لەبەرکردن ناکەن و باشترین نین بۆ کارە زبرەکان.
| ئیلاستیم |
بەرگری لە بڕینی |
بەکارهێنانە گرینگە ئاساییەکان |
| نیتریل (NBR) |
نایاب |
هۆزی ئۆتۆمبێل، هێڵی سووتەمەنی، ئەڵقەی O، گاسکێت، مۆر |
| ستیرین-بوتادین (SBR) |
نایاب |
تایەی ئۆتۆمبێل، بنی پێڵاو، پشتێنەی گواستنەوە، زەوی پیشەسازی |
| پۆلی یورتان |
نایاب |
بەکارهێنانە پیشەسازییەکان کە پێویستیان بە بەرگرییەکی بەرزی لەبەرکردن هەیە |
| نیۆپرین |
باش |
مەبەستی گشتی، کەمتر لە NBR، SBR، Polyurethane |
| ڤیتۆن |
باش |
مۆری فڕۆکەوانی، مامەڵەکردن لەگەڵ ماددە کیمیاییەکان و سووتەمەنی |
| EPDM |
دادپەروەرانە |
کەمتر گونجاوە بۆ بەکارهێنانی گرینگ لە بڕین |
| سلیکۆن |
دادپەروەرانە |
پلەی گەرمی بەرز، بەرگری خراپی لە بڕین |
بەرگری ڕۆن و کیمیایی
هەندێک لە لاستیکەکانی دەستکرد زۆر بە باشی مامەڵە لەگەڵ ڕۆن و ماددە کیمیاییەکان دەکەن. لاستیکی نایتریل بوتادین لەگەڵ ڕۆن و سووتەمەنی و چەوریدا زۆر باشە. ڤیتۆن بە ماددە کیمیاییە بەهێزەکان و ڕۆنەکان تەنانەت باشترە. ئەمەش وا دەکات بۆ فڕۆکە و وێستگە کیمیاییەکان باش بێت. نیۆپرین بەهێزە و دەتوانێت مامەڵە لەگەڵ ڕۆن و ماددە کیمیاییەکانیشدا بکات. لە دەستکێش و جل و بەرگی تەڕ و مۆردا بەکاردێت. ئەم لاستیکانە دزەکردن ڕادەگرن و ئامێرەکان لە ئۆتۆمبێل و فڕۆکە و کارگەکانی خۆراکدا بە سەلامەتی دەهێڵنەوە.
NBR بەرگەی ڕۆن و سووتەمەنی و ترش و بازا و پاککەرەوەکان دەگرێت.
ڤیتۆن بە ماددە کیمیاییە توندەکان و گەرمییەکی بەرز کاردەکات.
نیۆپرین بۆ زۆرێک لە کارەکان هەڵدەبژێردرێت چونکە بەهێزە و بەرگری لە ڕۆن دەکات.
بەرگری کەش و هەوا و گەرما
لاستیکەکان کە بەرگری لە کەش و هەوا و گەرما دەکەن پێویستن لە دەرەوە و شوێنی گەرم. لاستیکەکانی EPDM بەهۆی خۆر و ئۆزۆن و بارانەوە تێکناچێت. بۆ مۆری ئۆتۆمبێل و سەقف و هۆزی دەرەوە بەکاردێت. لاستیکی سلیکۆن بە نەرمی دەمێنێتەوە و شێوەی خۆی لە گەرمییەکی زۆر بەرزدا دەهێڵێتەوە، تا پلەی گەرمی 572 پلەی فەهرەنگی. ڤیتۆن لە شوێنە سەختەکاندا باشە، مامەڵە لەگەڵ هەردوو گەرما و ماددە کیمیاییەکان دەکات. ئەم لاستیکانە لە ئۆتۆمبێل و کارگە و باڵەخانەکاندا بەکاردەهێنرێن کە کەش و هەوا و گەرما کێشەیان بۆ دروست دەکات.
EPDM باشترینە بۆ مۆری دەرەوە و سەقف.
سلیکۆن لە گاسکێتی فڕن و ئامێری پزیشکی و ئەلیکترۆنیاتدا بەکاردێت.
ڤیتۆن بۆ فڕۆکە و کارگەی کیمیایی هەڵدەبژێردرێت.
نەڕژانی غاز
هەندێک لە لاستیکەکان باشترن لە بلۆککردنی غاز لە هەندێکی تر. لاستیکی بوتیل وا دەکات هەوا بەناودا تێپەڕێت، بۆیە لە بۆری تایە و لاینەری تایەکان بەکاردێت. هەروەها لاستیکی ئێپیکلۆرۆهایدرین بە باشی غاز دەگرێت و لە سیستەمی سووتەمەنیدا بەکاردەهێنرێت. EPDM باشە بۆ وەستاندنی غاز بەتایبەت لە بەشەکانی هەڵم و سوکاندا.
| لاستیکیی دروستکراو |
تایبەتمەندیەکانی نەڕژانی گازی |
بەکارهێنانی سەرەکی |
| بوتیل لاستیک |
توانای نەڕژانی بەرز بۆ گازە؛ فراوانبوونی گەرمی کەم |
بۆری ناوەوەی تایەکان، لاینەری تایەکان، دیواری لایەنی |
| ئیپیکلۆرۆهایدرین (ECO) |
نەڕژانی گازی سەرووتر بە بەراورد بە نیتریل |
سیستەمی سووتەمەنی |
| EPDM |
باشە بۆ هەڵمی ئاوی پلەی گەرمی بەرز |
مۆر بۆ هەڵم، پارچەی سیستەمی سوکان |
داواکاری تایبەتمەند
هەندێک لاستیک بۆ کارە تایبەتەکان هەڵدەگیرێن. نیۆپرین بۆ بۆری و کەڤەری وایەر و جل و بەرگی سەلامەتی بەکاردێت. لاستیکی نیتریل لە هۆزی ڕۆن و تانکی سووتەمەنی و تەنانەت پارچەی موشەکیشدا بەکاردەهێنرێت. NBR ی هایدرۆجین کراو هەوا زۆر بە باشی لە دەرەوە دەهێڵێتەوە. لاستیکەکانی بوتیل باشن لە بلۆککردنی غاز و وەستاندنی کارەبا. EPDM لە پارچەی ئۆتۆمبێل و پێڵاودا بەکاردەهێنرێت چونکە بەرگەی کەشوهەوا دەگرێت. ئیلاستیمەکانی یوریتان وەک سپاندێکس لە شتە کشاوەکان و تایەی فڕۆکەدا دەبینرێن. لاستیکەکانی سلیکۆن لە پلەی گەرمی زۆردا کاردەکەن و بۆ کەڤەری وایەر بەکاردێت.
سانتۆپرین بە چەمانەوەی و توند ناسراوە. کارگەکان سانتۆپرین لە مۆری ئۆتۆمبێل و هۆز و ئامێری ماڵەوە و شتەکانی دەرەوە بەکاردەهێنن. سانتۆپرین دەتوانرێت بە ئاسانی ڕیسایکل بکرێت و شێوەی بۆ دابنرێت، بۆیە هەڵبژاردەیەکی سەرەکییە بۆ ئۆتۆمبێل و کەلوپەلی ماڵەوە. ڤولکانکردن وا دەکات سانتۆپرین بەهێزتر بێت و زیاتر دەمێنێتەوە، بۆیە لە شوێنە سەختەکاندا کاردەکات. هەروەها ڤولکانیزەیشن ڕێگە دەدات سانتۆپرین دووبارە بەکاربهێنرێتەوە، ئەمەش یارمەتی هەسارەکە دەدات.
ئامۆژگاری: هەمیشە لاستیکێکی گونجاو بۆ کارەکە هەڵبژێرە. سانتۆپرین بۆ مۆری چەماوو، NBR بۆ ڕۆن، و EPDM بۆ بەکارهێنانی دەرەوە بەکاربهێنە.
بەراوردکردنی جۆرەکان
خشتەی پوختە
خشتەی خوارەوە یارمەتیدەرە بۆ بەراوردکردنی جۆرە جیاوازەکانی لاستیک دروستکراو . ئەوە نیشان دەدات کە چۆن کارەکانیان ئەنجام دەدەن و چەند دەمێننەوە و چەند تێچوونیان هەیە. ئەمەش وا دەکات کە ئاسانتر بزانین کام جۆرە باشترینە بۆ هەر کارێک.
| جۆر |
بەهێزی سەرەکی |
مانەوە |
ئاستی تێچوون |
بەکارهێنانە باوەکان |
| SBR |
بەرگرییەکی باشی لە بڕین هەیە، دروستکردنی ئاسانە |
ناوەند |
نزم |
تایە، بنی پێڵاو، پشتێن |
| NBR |
بەرگری لە ڕۆن و سووتەمەنی دەکات، بەهێزە |
مامناوەند (بە خراپی تیشکی سەروو بنەوشەیی/ئۆزۆن) |
نزم |
مۆر، هۆز، سیستەمی سووتەمەنی |
| EPDM |
مامەڵە لەگەڵ کەش و هەوا و تیشکی سەروو بنەوشەیی و ماددە کیمیاییەکان دەکات |
بەرز |
ناوەند |
مۆری ئۆتۆمبێل، سەقف، پارچەی دەرەوە |
| نیۆپرین (CR) |
بەرگری لە ڕۆن و ماددە کیمیاییەکان و کەش و هەوا دەکات |
ناوەند |
ناوەند |
گاسکێت، جل و بەرگی تەڕ، پشتێن |
| بوتیل (IIR) |
هەوا لەناوەوە دەهێڵێتەوە، غاز دەگرێت |
بەرزە (ڕۆن/ئۆزۆنی خراپ) |
ناوەند |
بۆری تایە، مۆر، وەستان |
| سلیکۆن |
مامەڵە لەگەڵ گەرما و سەرما و تیشکی سەروو بنەوشەیی دەکات |
بەرز |
بەرز |
پزیشکی، ئەلیکترۆنی، نانەواخانە |
| فلۆرۆکاربۆن (FKM) |
بەرگری لە ماددە کیمیاییە توندەکان و گەرما دەکات |
بەرز |
بەرز |
فڕۆکەوانی، کارگەی کیمیایی |
| پۆلی یورتان (PU) |
بەهێزە لە بەرامبەر لەبەرکردن و دڕان |
مامناوەند (بە خراپی تیشکی سەروو بنەوشەیی/ئۆزۆن) |
مامناوەند-بەرز |
ویل، بوشینگ، ئامێر |
تێبینی: لاستیکی دەستکرد دەتوانرێت بۆ کارە تایبەتەکان دروست بکرێت. هەندێک جۆری لە شوێنە سەختەکاندا زیاتر دەمێننەوە. هەندێکی تر تێچووی کەمتر یان باشتر کار لەگەڵ نەوت دەکەن.
هەڵبژاردنی جۆری دروست
هەڵبژاردنی دروست لاستیکێکی دروستکراوی بەندە بەو شتەی کە پێویستت پێیەتی. لێرەدا چەند هەنگاوێک دەخەینەڕوو کە یارمەتیت دەدەن لە هەڵبژاردنی:
ژینگە بپشکنە : ئایا ڕووبەڕووی گەرما، سەرما، خۆر، یان ماددە کیمیاییەکان دەبێتەوە؟ بۆ دەرەوە EPDM یان سلیکۆن بەکاربهێنە. بۆ ڕۆن یان سووتەمەنی NBR هەڵبژێرە.
بیر لە هێز بکەرەوە : ئایا پێویستی بە کشانی هەیە یان بە توندی بمێنێتەوە؟ پۆلی یورتان سەختە و خێرا بەسەر ناچێت. سلیکۆن لە گەرما و سارددا بە چەقۆ دەمێنێتەوە.
سەیری تێچوون بکە : SBR هەرزانە و بۆ زۆر شت کاردەکات. نرخی سلیکۆن و فلۆرۆکاربۆن زیاترە بەڵام لە شوێنە سەختەکاندا زیاتر دەمێننەوە.
بەکارهێنانەکە بگونجێنە : SBR و لاستیکی بوتیل بۆ تایەکان بەکاردەهێنرێن. سلیکۆن بۆ کاری پزیشکی و خۆراک سەلامەتە. NBR یان فلۆرۆکاربۆن باشن بۆ مۆری بزوێنەر.
یاسا و سەلامەتی بپشکنە : هەندێک کار پێویستیان بە لاستیک هەیە کە یاساکانی سەلامەتی بگونجێت. هەمیشە بزانە جۆرەکە پەسەند کراوە یان نا.
چەندین جۆری هەیە لاستیکی دەستکرد کە دەتوانیت لێی هەڵبگریت. هەریەکەیان تایبەتمەندی تایبەتی هەیە بۆ کارە جیاوازەکان. بە بیرکردنەوە لە کارەکە و لە کوێ بەکاردەهێنرێت و بودجە، دەتوانیت باشترین لاستیک بۆ پڕۆژەکەت هەڵبژێریت.
جۆرەکانی لاستیک دروستکراو هەموویان وەک یەک نین. هەندێکیان بەهێزترن یان زیاتر چەماون لە هەندێکی تر. هەندێکیان باشتر دەتوانن مامەڵە لەگەڵ گەرما، ڕۆن، یان کەشوهەوای خراپدا بکەن. هەڵبژاردنی جۆری گونجاو وا دەکات شتەکان زیاتر بمێننەوە و بە باشی کاربکەن. ئەم خشتەیە یارمەتی دروستکەران دەدات باشترین لاستیک هەڵبژێرن بۆ هەر کارێک:
| جۆری |
تایبەتمەندییە سەرەکییەکان |
باشترین بەکارهێنانەکان |
| NBR |
بەرگری لە ڕۆن و سووتەمەنی |
مۆری بزوێنەر، هۆز |
| EPDM |
بەرگری کەش و هەوا و گەرما |
سەقف، مۆری ئۆتۆمبێل |
| نیۆپرین |
بەرگری کیمیایی و ئاگر |
جل و بەرگی تەڕ، گاسکێت |
| سلیکۆن |
گەرمی بەرز و نەرمی |
پزیشکی، کەلوپەلی چێشتخانە |
| ڤیتۆن |
بەرگرییەکی زۆری کیمیایی و پلەی گەرمی |
فڕۆکەوانی، ئەڵقەی O |
سانتۆپرین بە چەمانەوەی و سەختی لە ئۆتۆمبێل و کەلوپەلی ماڵەوە ناسراوە.
پرسیارە بەردەوامەکان
جیاوازی سەرەکی لە نێوان لاستیک سروشتی و دەستکرد چییە؟
لاستیکی سروشتی لە دارەکانەوە دێت. لاستیکی دەستکرد لە کارگەکاندا لە ماددە کیمیاییە نەوتییەکان دروست دەکرێت. لاستیکی دەستکرد دەتوانرێت بگۆڕدرێت بۆ کارە تایبەتەکان. هەردوو جۆرەکە دەتوانن بکشێن و بگەڕێنەوە بۆ شێوەی خۆیان. لاستیکی دەستکرد بەزۆری لە شوێنە ڕەقەکاندا زیاتر دەمێنێتەوە.
کام لاستیکی دەستکرد باشترین کاریگەری هەیە بۆ تایەی ئۆتۆمبێل؟
لاستیکی ستیرین-بوتادین (SBR) و لاستیکی بوتادین (BR) باشترینن بۆ تایەی ئۆتۆمبێل. خێرا لەکارناچن و دەتوانن گەرمی وەربگرن. دروستکەرانی تایەی ئۆتۆمبێل SBR لەگەڵ لاستیکێکی سروشتی تێکەڵ دەکەن بۆ ئەوەی تایەکان بەهێزتر بن و زیاتر بمێننەوە.
ئایا دەتوانرێت لاستیکی دەستکرد دووبارە بەکاربهێنرێتەوە؟
بەڵێ دەتوانرێت زۆر جۆری لاستیک دروستکراو دووبارە بەکاربهێنرێتەوە. سانتۆپرین ئاسانە بۆ دووبارە بەکارهێنانەوە. ڕیسایکلکردن یارمەتی کەمکردنەوەی پاشماوە و پاشەکەوتکردنی کەرەستە دەدات. هەندێک لە لاستیکەکانی ڕیسایکل کراو بۆ پارچەی نوێی ئۆتۆمبێل، زەوی، یان گۆڕەپانی یاری بەکاردەهێنرێت.
بۆچی هەندێک لاستیک لە هەندێکی تر باشتر بەرگری لە ڕۆن و ماددە کیمیاییەکان دەکەن؟
نیتریل (NBR) و فلۆرۆکاربۆن (Viton) پێکهاتەی کیمیایی تایبەتیان هەیە. ئەمانە ڕێگری لە ڕۆن و ماددە کیمیاییەکان دەکەن کە ئازاری لاستیکەکە نەدەن. هەر بۆیە باشن بۆ مۆر و هۆز و گاسکێت لە بزوێنەر و کارگەکاندا.
ئایا لاستیکی سلیکۆن سەلامەتە بۆ خواردن و بەکارهێنانی پزیشکی؟
بەڵێ، لاستیکی سلیکۆن بۆ خواردن و شتە پزیشکییەکان سەلامەتە. لەگەڵ زۆربەی ماددە کیمیاییەکان کارلێک ناکات و دەتوانێت گەرمییەکی زۆر وەربگرێت. نەخۆشخانەکان بۆ بۆری و چاندن سلیکۆن بەکاردەهێنن. دروستکەرانی خواردن بۆ ماتەی نانکردن و ئامێرەکانی چێشتخانە بەکاریدەهێنن.
