आयज वस्तू तयार करपाक कृत्रीम रबराक खूब म्हत्व आसा. 2023 वर्सा संवसारांत वापरिल्ल्या सगळ्या रबरांतलें सुमार 58% रबर आशिल्लें. कृत्रीम रबराचे सगळ्यांत चड प्रमाणांतले प्रकार अशे आसात- १.

• स्टायरीन-ब्युटाडायन रबर (एसबीआर) 1.1.

• पॉलीब्युटाडायन रबर (बीआर) 1.1.

• इथिलीन-प्रोपिलीन-डायन मोनोमर (ईपीडीएम) 1.1.

• आयसोब्युटिलीन-आयसोप्रीन रबर (IIR) 1.1.

• पॉलीआयसोप्रीन रबर (आयआर) 1.1.

• नायट्रायल रबर (एनबीआर) 1.1.

• क्लोरोप्रीन रबर (सीआर) 1.1.

• ऍक्रेलिक रबर (एसीएम) 1.1.

• हायड्रोजनयुक्त नायट्रायल रबर (एचएनबीआर)

कृत्रीम रबरांक इलास्टोमेर अशेंय म्हण्टात. ते मनशान तयार करतात, सैमांत मेळनात. हे इलास्टोमर्स चड करून सैमीक रबरापरस चड घट आनी चड काळ तिगतात. गाडयो तयार करप, बांदप ह्या सारक्या जायत्या उद्देगांनी तांचो उपेग करतात. वेगवेगळ्या प्रकारच्या रबराची म्हायती मेळ्ळ्यार अभियंते आनी कामगार दर एका कामाक योग्य रबर वेंचपाक मदत करतात. सकयल दिल्ल्या कोश्टकांत फाटल्या वर्सांनी संवसारभर कितले कृत्रीम रबर विकले तें दाखयलां:

वर्स	जागतीक कृत्रीम रबर बाजार आकार (अब्ज अमेरिकी डॉलर)
2023	~41.04 हें नांव
2024	38.90
2025	४१.०४ (प्रक्षेपित) ४.
2034	६६.४४ (अदमास) ६.

की टेकअवे

• कृत्रीम रबर  लोक तयार करतात. टायर, सील, नळी आनी हेर जायत्या गजालींनी ताचो खूब उपेग करतात. सैमीक रबरापरस तो चड काळ तिगता. तशेंच वेगवेगळ्या नोकऱ्यांक फावो अशें बदलूं येता.

• इतले आसात कृत्रीम रबराचे वेगवेगळे प्रकार . दर एका प्रकाराक आपली खाशेली तांक आसता. एसबीआर टायरांक बरो आसता. एनबीआर तेला वांगडा बरो काम करता. वायट हवामानाक ईपीडीएम सगळ्यांत बरो. उश्णतायेखातीर आनी वखदांखातीर सिलिकॉनाचो उपेग करतात.

• दर एका कामाक योग्य कृत्रीम रबर वेंचपाची गरज आसा. तापमान, रसायनां, तो कितलो वांकडो, कितलो खर्च येता अशा गजालींचो विचार करात.

• सांतोप्रीन सारकिले जायते कृत्रीम रबर परतून वापरूं येतात. हाका लागून कचरो उणो करपाक आदार जाता आनी धर्तरी निवळ उरता.

• दरेक रबर कितें करूंक शकता हें जाणून घेवप अभियंते आनी निर्मात्यांक मदत करता. तांकां सगळ्यांत बरो वेंचून काडूंक मेळटा. हाका लागून उत्पादनां घटमूट, सुरक्षीत आनी चड काळ तिगतात.

कृत्रीम रबर म्हणल्यार कितें?

व्याख्या

कृत्रीम रबर  मनीस तयार करतात, सैमांत मेळना. सैमीक रबर सारकें खूब वावुरता. ह्या पदार्थांक ताणून परत आपल्या आकारांत वचूंक मेळटा देखून तांकां इलास्टॉमर म्हण्टात. कारखाने तेलांतल्यान रसायनांचो उपेग करून इलास्टॉमर तयार करतात. कृत्रीम रबर हें सैमीक रबर सारकें खूब आसता, पूण खाशेल्या कामां खातीर तें बदलूं येता.

टिप: कृत्रीम रबराचे जायते तरेचे आसात, जशे की स्टायरीन-ब्युटायडीन रबर, ब्युटाइल रबर, सिलिकॉन रबर. दर एक प्रकार आपले पद्दतीन घटमूट आसून ताचो उपेग वेगवेगळ्या गजालींखातीर जाता.

रसायनीक उद्देग म्हणटात, कृत्रीम रबर म्हळ्यार खंयचोय इलास्टोमर, जाका वल्कनीकरण करूं येता आनी तो रसायनां एकठांय जोडून तयार करतात. ह्या गटांत ऍक्रेलेट रबर, ब्युटाडीन-स्टायरीन कोपॉलिमर, नायट्रायल-ब्युटाडायन रबर आनी हेर आसतात. टायर, सील, नळी आनी हेर जायत्यो वस्तू तयार करपाखातीर हे इलास्टोमर म्हत्वाचे आसतात.

उत्पादन

कृत्रीम रबर तयार करपाची सुरवात तेलाच्या आदारान तयार करतात. कारखान्यांत नाफ्था सारकिल्ल्या वस्तूंचो उपेग करतात, जी सैमीक वायूकडेन विक्रिया करून मोनोमर तयार करतात. मोनोमर म्हळ्यार ब्युटाडीन, स्टायरीन, आयसोप्रीन, क्लोरोप्रीन, ऍक्रेलोनायट्रायल, इथिलीन , आनी प्रोपिलीन. मोनोमरांक जोडून पॉलिमर नांवाच्यो लांब साखळी तयार करपी प्रक्रिया म्हळ्यार बहुलकीकरण.

• चडशा इलास्टॉमरांत कार्बन अणूंपसून तयार केल्लो फाटीचो कणो आसता, पूण सिलिकॉन रबरांत सिलिकॉन आनी ऑक्सिजन हांचेपसून तयार केल्लो फाटीचो कणो आसता.

• सिलिकॉन रबर सिलिकॉनांतल्यान मेळटा, जो रेंवांत वा क्वार्ट्जांत मेळटा.

वेगवेगळे उत्प्रेरक आनी मोनोमर मिश्रण इलास्टॉमर कशे जातात हाचेर नियंत्रण दवरपाक मदत करतात. बहुलकीकरणा उपरांत हें पदार्थ वल्कनीकरणांतल्यान वता. ह्या पांवड्यार रबर कठीण आनी घटमूट करपाखातीर गंधकासारक्या वस्तूंचो उपेग करतात. रसायनीक संरचनेंत बदल केल्ल्यान कारखान्यांक जायत्या खाशेल्या उपेगाखातीर इलास्टॉमर तयार करपाक मेळटात.

कृत्रीम रबराचे प्रकार

स्टायरीन-ब्युटाडायन (एसबीआर) 1.1.

स्टायरीन-ब्युटाडीन रबराचो संवसारभर खूब उपेग जाता. कारखाने चड करून ब्युटाडीन आनी थोडें स्टायरीन भरसून तयार करतात. हे मिश्रणाक लागून घट आनी वांकडी अशी सामग्री तयार जाता. एसबीआर सहज घसघशीत जायना आनी धातूक बरो चिकटता. तो खूब थंड आनी उश्ण सुवातेर, -60oF ते +225oF मेरेन काम करता. एसबीआर चड करून टायर तयार करपाखातीर वापरतात, तातूंत तयार केल्ल्या एसबीआरचो चडसो उपेग करतात. तशेंच पट्ट्यो, नळी, तार, पांयतणांचो तळवो, अन्न पॅकेजींग हातूंतय तो मेळटा. एसबीआर म्हत्वाचो ना आनी जायत्या नोकऱ्यां खातीर बरो काम करता. लोक चड करून एसबीआर सैमीक रबरांत भरसून टायर बरे करतात.

टिप: टायर चड काळ तिगपाक मदत करपाक एसबीआर सैमीक रबरांत भरसतात.

ब्युटाडीन रबर (बीआर) 1.1.

ब्युटाडीन रबर हो आनीक एक म्हत्वाचो प्रकारचो कृत्रीम रबर. तो खूब उडपी आसून खूब ताणूंक शकता. बीआर सहज फाडना आनी चड काळ तिगता. उश्ण आनी थंड ह्या दोनूय हवामानांत हें बरें काम करता. टायर, गॅसकेट, सील, पांयतणांचो तळवो हातूंत बीआर वापरतात. तशेंच वाहक पट्ट्यांनी, खेळां उपकरणांत, वैजकी वस्तूंतय तो मेळटा.

नायट्रायल रबर (एनबीआर) 1.1.

नायट्रायल रबराक बुना-एन अशेंय म्हण्टात. ऍक्रेलोनायट्रायल आनी ब्युटाडीन हांचेपसून तयार करतात. तेल, इंधन आनी रसायनांक प्रतिकार करपाक एनबीआर खूब हुशार आसा. गाडयांनी आनी विमानांतल्या सील, गॅसकेट आनी नळयांखातीर ताचो उपेग करतात. तेल आनी वायू साधनां आनी वैजकी मोजां हातूंतय एनबीआर वापरतात. इंजिनांत आनी इंधन प्रणालींत तो बरोच काम करता कारण तेलांत तो मोडना. एनबीआर बळिश्ट आसून कठीण सुवातेर बरोच तेंप तिगता.

इथिलीन प्रोपिलीन डायन (ईपीडीएम) 1.1.

ईपीडीएम हें कृत्रीम रबर आसून तें सुर्याक, पावस आनी ओझोन हांचे मुखार उबो रावता. उश्ण आनी थंड ह्या दोनूय हवामानांत तो वांकडो उरता. उदक वा जायत्या रसायनांक लागून ईपीडीएमचें लुकसाण जायना. तो सवाय आसून ताचो रिसायकल करूं येता. गाडयेच्या दारांत, नळींत, छप्परांत, हवेच्या यंत्रणेंत ईपीडीएम वापरतात. भायल्यान वा खर हवामानांत वापरिल्ल्या वस्तूं खातीर ही एक बरी पर्याय.

निओप्रीन (सीआर) 1.1.

निओप्रीनाक  क्लोरोप्रीन रबर अशेंय म्हण्टात. तो कठीण, वांकडो आनी तेलाक लागून नश्ट जायना. निओप्रीन ताण आनी तापमानांत जावपी बदल हाताळूंक शकता. गाडयांनी गॅसकेट, नळी, माउंट हांचेखातीर ताचो उपेग करतात. इमारतींनी ताचो उपेग सील आनी पॅड हांचेखातीर करतात. निओप्रीन हवामान आनी रसायनांक प्रतिकार करता म्हणून वेटसूट, सुरक्षीतताय गियर आनी पट्ट्यांनीय मेळटा.

ब्युटाइल रबर (आयआयआर) 1.1.

ब्युटाइल रबर वायू सहजपणान वचूंक दिना. हाका लागून टायर ट्यूब आनी वखदां बाटलेच्या कॅपां खातीर तो बरो जाता. तो वांकडो उरता आनी टायरांत भितर हवेक दवरता. ब्युटायल रबर वखदाक उदकापसून आनी रसायनांपसूनय राखण दिता. वखदां सीलांक बेगीन बरे जावपा सारके खाशेल्या गरजे प्रमाण बदलूं येता.

क्लोरीनयुक्त पॉलीइथिलीन (सीपीई) 1.1.

क्लोरीनयुक्त पॉलीइथिलीन हें एक घट आनी लवचीक कृत्रीम रबर. उश्णताय, तेल, उजो आनी वायट हवामान हांचे मुखार तो उबो रावता. तार कव्हर, नळी, गाडयेच्या भागांखातीर सीपीई वापरतात. ताका मिक्स करप आनी आकार दिवप सोंपें आसता. सीपीई जायत्या तापमानांत बरे तरेन काम करता आनी सहज उजो लागना.

ऍक्रेलिक रबर (एसीएम) 1.1.

गाडयांनी ऍक्रेलिक रबराचो खूब उपेग करतात. ताका चड उश्णताय, तेल घेवंक शकता आनी बेगीन पोरणें जायना. एसीएम सील, नळी, गॅसकेट आनी गोंद हातूंत मेळटा. आवाज उणो करपाक आदार करता आनी गाडयेचे भाग चड काळ तिगतात. इंधन प्रणालीच्या भागां खातीर आनी गाडयेच्या दारांक गोंद खातीरय एसीएम बरो आसता.

फ्लुओरोकार्बन (एफपीएम) 1.1.

फ्ल्युओरोकार्बन रबराक एफपीएम वा व्हिटन अशेंय म्हण्टात. ताचे संरचनेंत फ्लोरीन आसता. एफपीएम खूब चड उश्णताय आनी खर रसायनां हाताळूंक शकता. तेल, इंधन वा विरयणांत तो मोडना. गाडयो, विमानांत आनी कारखान्यांत सील आनी गॅसकेट हांचेखातीर एफपीएम वापरतात. जंय वस्तू खूब गरम जातात वा खर रसायनां आसतात थंय तें बरें काम करता.

सिलिकॉन रबर (एमक्यू) 1.1.

सिलिकॉन रबर खूब वांकडी आसून ताका चड उश्णताय घेवंक मेळटा. लोकांक सुरक्षीत आसता आनी रसायनांकडेन ताची विक्रिया जायना. इलॅक्ट्रॉनिक्सांत तो तारांक आच्छादीत करता आनी भाग सील करता. हॉस्पिटलांत ताचो उपेग नळयो, कॅथेटर, इम्प्लांट हांचेखातीर करतात. सिलिकॉन रबर स्पश्ट आनी मोव आसता, देखून वैजकी आनी दंतवैजकी साधनां खातीर तो बरो.

पॉलीआयसोप्रीन हें वखद

पॉलीसोप्रीन हें कृत्रीम रबर आसून तें सैमीक रबर सारकें खूब आसता. तातूंत लॅटेक्स प्रथिनां नाशिल्ल्यान ताका लागून एलर्जी जायना. वैजकी आनी खाणां-जेवणाच्या वस्तूंखातीर पॉलीसोप्रीनाचो उपेग करतात. तयार करप सोंपें आसून ओझोन वा रसायनांत तो मोडना. पॉलीसोप्रीन सैमीक रबर इतलें ताणपी नासता, पूण एलर्जी आशिल्ल्या लोकांक तें चड सम आनी सुरक्षीत आसता.

सांतोप्रीन हें वखद

सांतोप्रीन हें एक खाशेलें रबर आसून तें रबर आनी प्लास्टीक ह्या दोनूय प्रकारांभशेन काम करता. ईपीडीएम रबर आनी पॉलीप्रोपायलीन भरसून तयार करतात. सांतोप्रीन परत परत वापरूं येता, जें ह्या ग्रहा खातीर बरें. रसायनां, हवामान आनी वांकप हांचेआड तो उबो रावता. गाडयेच्या सील, नळी, घरगुती उत्पादनांत सांतोप्रीन वापरतात. तशेंच उपकरणांत आनी भायल्या वस्तूंतय मेळटा. सांतोप्रीनाचे नवे प्रकार तयार करप सोंपें आसता आनी ताचो खर्च उणो आसता.

वैशिश्ट्य/मालकी	वर्णन	मोटारींचो वापर	गिरायक वस्तूंचो वापर
साहित्याचो प्रकार	सांतोप्रीन ईपीडीएम रबर आनी पॉलीप्रोपायलीन हांचेपसून तयार करतात	गाडयेचे सील, नळी, आनी गाडयेचे भितरले आनी भायले भाग हांचेखातीर वापरतात	घरगुती उपकरणां, तार, आनी भायल्या उत्पादनांत वापरतात
टिकाऊपणाची तांक	खूब कठीण आनी सहज घसघशीत जायना	गाडयेचे भाग चड काळ तिगून उरतात आनी नुकसानाक प्रतिकार करतात	घरगुती वस्तू घटमूट आनी ताण हाताळपाक सक्षम करता
रसायनीक प्रतिकारशक्ती	अम्ल, तेल वा ग्रीस हांकां लागून नाश जायना	द्रव पदार्थांक स्पर्श करपी गाडयेच्या भागां खातीर बरें	रसायनांक स्पर्श करपी घरगुती वस्तूं खातीर बरें
हवामानाक प्रतिकार करप	सुर्याक वा पावसांत फाटीं पडना	भायल्या गाडयेच्या भागां खातीर वापरतात	भायल्या घरगुती उत्पादनां खातीर वापरतात
तापमानाची व्याप्ती	खूब थंड ते खूब गरम मेरेन काम करता	गाडयेच्या हवेच्या प्रणालींत आनी नळयेंत वापरतात	गरम वा थंड जावपी उपकरणां खातीर बरें
पुनर्वापर करपाची तांक	रिसायकल करून परतून वापरूं येता	गाडी निर्मात्यांक चड पाचवी जावपाक मदत करता	पर्यावरणाक बरें
प्रक्रियाक्षमता आनी पृश्ठभागाची गुणवत्ता	नवी सांतोप्रीन आकार दिवपाक सोंपें आनी सोबीत दिसता	गाडयेच्या भागां खातीर वापरतात जे बरे दिसपाक आनी बरे दिसपाक जाय	घरगुती वस्तू लवचीक आनी छान दिसपी करता
सौंदर्य आनी कार्यात्मक गूण	बळिश्ट, वांकडी आनी बरो दिसता	गाडयेच्या भितरल्या भागांक आनी पॅनलांक वापरतात	घरगुती वस्तूं खातीर वापरतात जीं कठीण आसपाक जाय आनी बरी दिसपाक जाय

गाडयो आनी घरगुती वस्तूं खातीर सांतोप्रीन ही एक मुखेल पर्याय कारण ती घटमूट आनी लवचीक आसता.

बुना रबर्स हें नांव

बुना रबरांत बुना-एन आनी बुना-एस हांचो आस्पाव जाता. ऍक्रेलोनायट्रायल आनी ब्युटाडीन हांचेपसून बुना-एन तयार करतात. तेल आनी इंधन हांकां प्रतिकार करपाक तो खूब हुशार आसता. स्टायरीन आनी ब्युटाडीन हांचेपसून बुना-एस तयार करतात. उश्णताय आनी रसायनांक तो उबो रावता. सील आनी नळयेखातीर बुना-एन वापरतात. टायर, पट्ट्यो, पांयतणांचो तळवो हातूंत बुना-एस वापरतात. वेगवेगळ्या गरजे प्रमाण हे रबर कशे तयार करतात हातूंत कारखाने बदलूं येतात.

ईपीएम

इथिलीन प्रोपिलीन रबर वा ईपीएम हें कृत्रीम रबर आसून ताचो फाटीचो कणो घट आसता. उश्णताय, सुर्याक लागून वा हवामानाक लागून ताका लुकसाण जायना. ईपीएम थंडेंत वांकून रावता आनी वीज थांबवपाक हुशार आसता. गाडयेच्या दारांत, नळींत, छप्परांत, केबलांत ताचो उपेग करतात. ईपीएम कठीण आनी लवचीक आसता, देखून गाडयांनी आनी इमारतींनी तो बरो काम करता.

एपिक्लोरोहायड्रीन (सीओ) 1.1.

एपिक्लोरोहायड्रीन रबर तेल, इंधन आनी रसायनांक प्रतिकार करपाक खूब बरे आसता. कठीण सुवातेर आपली तांक दवरता आनी वायू वचूंक दिना. गाडयांनी आनी विमानांत इंधन नळयो, सील आनी गॅसकेट हांचेखातीर सीओ रबर वापरतात. थंड आनी उश्ण हवामानांत तो काम करता आनी बरो वांकता. सीओ रबर धातू आनी कापडाक बरो चिकटता, जाका लागून घटमूट सील तयार करपाक मदत जाता.

टिप: रबराचे प्रकार वेंचतना तुमकां कितें जाय हाचो विचार करचो. ताका योग्य तापमान, रसायनां आनी कितलें वांकपाक मेळटा काय ना तें तपासचें.

गुणधर्म आनी उपेग

घर्षण प्रतिकार

घर्षण प्रतिकार म्हळ्यार रबर घांसपाक कितलो बरो उबो रावता. नायट्रायल रबर आनी स्टायरीन-ब्युटाडीन रबर हे हातूंत खूब बरे आसात. गाडयेच्यो नळी, इंधन लायनी, ओ-रिंग, सील हातूंत नायट्रायल रबर वापरतात. तो बेगीन घसघशीत जायना आनी तेल हाताळूंक शकता. टायर, पांयतणांचो तळवो, पट्ट्यो आनी माळो हांचेखातीर स्टायरीन-ब्युटाडायन रबर वेंचून काडटात. तशेंच कारखान्यांत पॉलीयुरेथेन घसघशीत जावपाआड बळिश्ट आसता. निओप्रीन आनी व्हिटन बरें काम करतात पूण नायट्रायल वा एसबीआर इतलें काम न्हय. ईपीडीएम आनी सिलिकॉन हांकां तितलो घसघशीत प्रतिकार जायना आनी खरखरीत कामां खातीर ते बरे न्हय.

इलास्टोमर	घर्षण प्रतिकार सादारण	गंभीर उपेग
नायट्रायल (एनबीआर) 1.1.	उत्कृश्ट	मोटारींच्यो नळी, इंधन लायनी, ओ-रिंग, गॅसकेट, सील
स्टायरीन-ब्युटाडायन (एसबीआर) 1.1.	उत्कृश्ट	मोटारींचे टायर, पांयतणांचो तळवो, कन्वेयर बेल्ट, उद्देगीक माळो
पॉलीयुरेथेन हें वखद	उत्कृश्ट	उद्देगीक उपेगांत चड घसघशीत प्रतिकाराची गरज आसता
निओप्रीन हें वखद	बरें	सामान्य उद्देश, एनबीआर, एसबीआर, पॉलीयुरेथेन परस उणें
विटन हांणी केला	बरें	एरोस्पेस सील, रसायनीक आनी इंधन हाताळणी
ईपीडीएम हांणी केला	रास्त	घर्षण-गंभीर वापराखातीर उणें योग्य
सिलिकॉन हें वखद	रास्त	चड तापमान, घर्षण प्रतिकार उणो

तेल आनी रसायनीक प्रतिकारशक्ती

कांय कृत्रीम रबर तेल आनी रसायनांक खूब बरे तरेन हाताळूंक शकतात. नायट्रायल ब्युटाडायन रबर तेल, इंधन आनी ग्रीस हांचे वांगडा बरो आसता. खर रसायनां आनी तेल घेवन व्हिटन आनीक बरे आसता. हाका लागून विमान आनी रसायनीक संयंत्रांखातीर तो बरो जाता. निओप्रीन बळिश्ट आसून तेल आनी रसायनां लेगीत हाताळूंक शकता. मोजां, वेटसूट, सील हातूंत ताचो उपेग करतात. हे रबर गळती थांबयतात आनी गाडयो, विमानांत आनी अन्न कारखान्यांत मशीनां सुरक्षीत दवरतात.

• एनबीआर तेल, इंधन, आम्ल, क्षार, आनी निवळ करपी पदार्थ हांचे मुखार उबो रावता.

• व्हिटन खर रसायनां आनी चड उश्णतायेन काम करता.

• निओप्रीन घटमूट आशिल्ल्यान आनी तेलाक प्रतिकार करपी आशिल्ल्यान जायत्या कामां खातीर काडटात.

हवामान आनी उश्णताय प्रतिकार

हवामान आनी उश्णतायेक प्रतिकार करपी रबर भायर आनी उश्ण सुवातेर जाय. ईपीडीएम रबर  सुर्याक, ओझोन वा पावसाक लागून नश्ट जायना. गाडयेच्या सील, छप्पर, भायल्या नळयांखातीर ताचो उपेग करतात. सिलिकॉन रबर मोव उरता आनी ताचो आकार खूब चड उश्णतायेंत, ५७२ सॅ. कठीण सुवातेर व्हिटन बरो आसता, उश्णताय आनी रसायनां दोनूय हाताळटा. ह्या रबरांचो उपेग गाडयांनी, कारखान्यांत आनी इमारतींनी करतात, जंय हवामान आनी उश्णताय हांकां लागून समस्या निर्माण जावंक शकतात.

• भायल्या सील आनी छप्परां खातीर ईपीडीएम सगळ्यांत बरो.

• ओव्हन गॅसकेट, वैजकी साधनां, इलॅक्ट्रॉनिक्स हातूंत सिलिकॉनाचो उपेग करतात.

• विमान आनी रसायनीक संयंत्रांखातीर व्हिटनाची निवड करतात.

वायू अभेद्यताय

कांय रबर हेरांपरस वायू आडावपाक बरे आसतात. ब्युटाइल रबर हवेंतल्यान वचूंक दिना, देखून टायर नळयेंत आनी लायनरांत ताचो उपेग करतात. तशेंच एपिक्लोरोहायड्रीन रबर वायूची बरीच आडखळ हाडटा आनी इंधन प्रणालींत ताचो उपेग करतात. गॅस थांबवपाक ईपीडीएम बरो आसता, खास करून वाफ आनी ब्रेक भागांत.

कृत्रीम रबर	वायू अभेद्यतायेचीं खाशेलपणां	मुखेल उपेग
ब्युटाइल रबर	वायूंक चड अभेद्यताय; उश्णताय विस्तार उणो जाता	टायराचीं भितरलीं नळीं, टायर लायनर, बाजूचीं वण्टीं
एपिक्लोरोहायड्रीन (ईसीओ) 1.1.	नायट्रायलाच्या तुलनेत वायूची अभेद्यताय चड बरी	इंधन यंत्रणां
ईपीडीएम हांणी केला	उच्च तापमानांतल्या उदकाच्या वाफाखातीर बरें	वाफ, ब्रेक प्रणाली भागां खातीर सील

खाशेले अर्ज

कांय रबर खाशेल्या कामांखातीर काडटात. नळयो, तार आवरण, सुरक्षीत कपडे हांचेखातीर निओप्रीन वापरतात. तेलाच्या नळ्यांनी, इंधनाच्या टांक्यांनी आनी रॉकेटाच्या भागांत लेगीत नायट्रायल रबर वापरतात. हायड्रोजनयुक्त एनबीआर हवेक खूब बरे तरेन भायर दवरता. ब्युटायल रबर वायू आडावपाक आनी वीज थांबवपाक हुशार आसतात. ईपीडीएम गाडयेच्या भागांत आनी पांयतणां मदीं वापरतात कारण तो हवामानाक तोंड दिता. स्पॅन्डेक्स सारके युरेथेन इलास्टॉमर ताणपी वस्तूंत आनी विमानाच्या चाकांनी मेळटात. सिलिकॉन रबर जायत्या तापमानांत काम करतात आनी तांचो उपेग तारांच्या आवरणाखातीर करतात.

सांतोप्रीन वांकडी आनी कठीण अशें म्हण्टात. कारखाने गाडयेच्या सीलांत, नळयेंत, घरगुती मशीनांत आनी भायल्यान वापरपाच्या वस्तूंत सॅन्टोप्रीन वापरतात. सांतोप्रीन सहजतायेन रिसायकल आनी आकार दिवंक मेळटा, देखून गाडयो आनी घरगुती वस्तूं खातीर तो एक टॉप पिक. वल्कनीकरणाक लागून सांतोप्रीन बळिश्ट जाता आनी चड काळ तिगता, देखून तो कठीण सुवातेर काम करता. तशेंच वल्कॅनायझेशनाक लागून सॅन्टोप्रीनाचो परतून वापर करपाक मेळटा, जाका लागून ह्या ग्रहाक आदार जाता.

टिप: कामाक सदांच योग्य रबर वेंचून काडात. बेंडी सील खातीर सॅन्टोप्रीन, तेल खातीर एनबीआर आनी भायल्या वापरा खातीर ईपीडीएम वापरात.

प्रकारांची तुळा करप

सारांश कोश्टक

सकयल दिल्लें कोश्टक वेगवेगळ्या प्रकारच्या  कृत्रीम रबराची तुळा करपाक मदत करता . तातूंत ते कशे काम करतात, कितलो तेंप तिगतात आनी कितलो खर्च येता तें दाखयतात. हाका लागून दर एका कामाक खंयचो प्रकार बरो आसा तें पळोवपाक सोंपें जाता.

प्रकार	की बळगें	टिकाऊपण	खर्च पातळी	सामान्य वापर
एसबीआर हांणी केला	घर्षणाक बरो प्रतिकार, करपाक सोंपें	मध्यम	कमी	टायर, पांयतणांचो तळवो, पट्ट्यो
एनबीआर हांणी केला	तेल आनी इंधनाक प्रतिकार करता, घटमूट	मध्यम (अवरक्त पराबैंगनी/ओझोन) २.	कमी	सील, नळी, इंधन प्रणाली
ईपीडीएम हांणी केला	हवामान, पराबैंगनी, आनी रसायनां हाताळटा	उच्च	मध्यम	कार सील, छप्पर, भायले भाग
निओप्रीन (सीआर) 1.1.	तेल, रसायनां आनी हवामानाक प्रतिकार करता	मध्यम	मध्यम	गॅसकेट, वेटसूट, बेल्ट हांचो आस्पाव जाता
ब्युटिल (आयआयआर) 1.1.	हवेंत दवरता, वायू आडायता	उच्च (बरें तेल/ओझोन) 1.1.	मध्यम	टायर ट्यूब, सील, स्टॉपर
सिलिकॉन हें वखद	उश्णताय, थंडसाण आनी अवरक्त किरणोत्सर्ग हाताळटा	उच्च	उच्च	वैजकी, इलेक्ट्रॉनिक्स, बेकिंग
फ्ल्युओरोकार्बन (एफकेएम) 1.1.	खर रसायनांक आनी उश्णतायेक प्रतिकार करता	उच्च	उच्च	एरोस्पेस, रसायनीक संयंत्रां
पॉलीयुरेथेन (पीयू) 1.1.	घसघशीत जावपाआड घटमूट	मध्यम (अवरक्त पराबैंगनी/ओझोन) २.	मध्यम-उंच	चाकां, बुशिंग, यंत्रणा

टिप:  कृत्रीम रबर तयार करूं येता.  खाशेल्या कामांखातीर कांय प्रकार कठीण सुवातेर चड काळ तिगतात. हेर लोक कमी खर्च करतात वा तेलान चड बरे काम करतात.

योग्य प्रकार निवडप

योग्य  कृत्रीम रबर वेंचप  तुमकां कितें जाय ताचेर आदारून आसता. तुमकां निवडपाक मदत करपी कांय पावलां हांगा दिल्यांत:

1. पर्यावरण तपासात : ताका उश्णताय, थंडसाण, सुर्याक वा रसायनांक तोंड दिवचें पडटलें? भायल्यान ईपीडीएम वा सिलिकॉन वापरात. तेल वा इंधन खातीर एनबीआर वेंचून काडात.

2. बळग्याचो विचार करात : ताका ताणपाची गरज आसा काय घट्ट रावपाची गरज आसा? पॉलीयुरेथेन कठीण आसता आनी तें बेगीन घसघशीत जायना. सिलिकॉन गरम आनी थंड वेळार वांकून उरता.

3. खर्च पळयात : एसबीआर सवाय आसून जायत्या गजालीं खातीर काम करता. सिलिकॉन आनी फ्ल्युओरोकार्बन हांचो चड खर्च येता पूण कठीण सुवातेर चड काळ तिगता.

4. वापर जुळोवप : टायरांक एसबीआर आनी ब्युटायल रबर वापरतात. वैजकी आनी खाणां-जेवणाच्या कामां खातीर सिलिकॉन सुरक्षीत आसा. इंजिनाच्या सीलाखातीर एनबीआर वा फ्ल्युओरोकार्बन बरे आसतात.

5. नेम आनी सुरक्षीतताय तपासात : कांय नोकऱ्यांनी सुरक्षेच्या नेमांक पाळो दिवपी रबराची गरज आसता. प्रकार मान्य आसा काय ना तें सदांच तपासात.

जायते तरेचे आसात .  कृत्रीम रबर  वेंचपाक दरेकाक वेगवेगळ्या नोकऱ्यां खातीर खाशेलीं खाशेलपणां आसात. काम, ताचो वापर खंय जातलो आनी अर्थसंकल्पाचो विचार करून तुमच्या प्रकल्पा खातीर सगळ्यांत बरो रबर निवडूंक शकतात.

कृत्रीम रबराचे प्रकार सगळे सारके नात. कांय जाण हेरांपरस बळिश्ट वा चड वांकडी आसतात. कांय जाणांक उश्णताय, तेल वा वायट हवामान चड बरे तरेन हाताळूंक मेळटा. योग्य प्रकार वेंचल्यार गजाली चड काळ तिगतात आनी बरी काम करतात. दर एका कामाक सगळ्यांत बरो रबर निवडपाक हें कोश्टक निर्मात्यांक मदत करता:

प्रकार	की गुणधर्म	उत्तम वापर
एनबीआर हांणी केला	तेल आनी इंधन प्रतिकारशक्ती	इंजिनाचीं सील, नळी
ईपीडीएम हांणी केला	हवामान आनी उश्णताय प्रतिकारशक्ती	छप्पर, गाडयेचीं सील
निओप्रीन हें वखद	रसायनीक आनी उज्याक प्रतिकार करपाची तांक	वेटसूट, गॅसकेट हांचो आस्पाव जाता
सिलिकॉन हें वखद	चड उश्णताय आनी लवचीकता	वैजकी, रांदचे कुडीचीं आयदनां
विटन हांणी केला	अत्यंत रसायनीक आनी तापमानाक प्रतिकारशक्ती	एरोस्पेस, ओ-रिंग

गाडयांनी आनी घरगुती वस्तूंत वांकडी आनी कठीण आशिल्ल्यान सांतोप्रीनाची नामना आसा.

FAQ

सैमीक आनी कृत्रीम रबरांत मुखेल फरक कितें?

सैमीक रबर झाडांपसून मेळटा. तेलाच्या रसायनांपसून कारखान्यांत कृत्रीम रबर तयार करतात. खाशेल्या कामांखातीर कृत्रीम रबर बदलूं येता. दोनूय प्रकार ताणून परत आपल्या आकारांत वचूंक शकतात. कृत्रीम रबर चड करून कठीण सुवातेर चड काळ तिगता.

गाडयेच्या टायरांक खंयचो सिंथेटिक रबर चड काम करता?

गाडयेच्या टायरांक स्टायरीन-ब्युटाडीन रबर (SBR) आनी ब्युटाडायन रबर (BR) चड बरें. ते बेगीन घसघशीत जायनात आनी उश्णताय घेवंक शकतात. टायर निर्माते एसबीआर सैमीक रबरांत भरसून टायर घटमूट करतात आनी चड काळ तिगतात.

कृत्रीम रबराचें रिसायकल करूं येता?

होंय, जायत्या तरांचे कृत्रीम रबर रिसायकल करूं येता. सांतोप्रीन हें रिसायकल करप सोंपें आसता. रिसायकल केल्ल्यान कोयर उणो करपाक मदत जाता आनी सामुग्री वाचता. कांय रिसायकल रबर नव्या गाडयेच्या भागां खातीर, माळये खातीर वा खेळां मैदानां खातीर वापरतात.

कांय रबरांक तेल आनी रसायनांक हेरांपरस चड प्रतिकार कित्याक जाता?

नायट्रायल (NBR) आनी फ्ल्युओरोकार्बन (Viton) हांची खाशेली रसायनीक रचना आसता. हे तेल आनी रसायनांक रबराक दुखापत करपाक आडायतात. देखूनच इंजिनांत आनी कारखान्यांत सील, नळी, गॅसकेट हांचेखातीर ते बरे आसतात.

सिलिकॉन रबर जेवण आनी वैजकी वापरा खातीर सुरक्षीत आसा?

हय, सिलिकॉन रबर  जेवण आनी वैजकी वस्तूं खातीर सुरक्षीत आसता. चडशा रसायनांकडेन ताची विक्रिया जायना आनी चड उश्णताय घेवंक शकता. हॉस्पिटलांनी नळयो आनी इम्प्लांट करपाखातीर सिलिकॉनाचो उपेग करतात. अन्न तयार करपी लोक ताचो उपेग बेकिंग मॅट आनी रांदचे कुडीच्या साधनां खातीर करतात.