Funso lakuti, 'Kodi mphira ungapangidwe popanda mitengo?' likukhudza mphambano yofunika kwambiri yosamalira zachilengedwe, ukadaulo wa mafakitale, ndi sayansi ya zinthu. Pamene chiwongola dzanja cha raba chikukulirakulirabe - motsogozedwa ndi mafakitale monga magalimoto, mlengalenga, ndi katundu wogula - magwero achikale a mphira wachilengedwe, omwe makamaka amachokera ku mtengo wa Hevea brasiliensis, akuyang'anizana ndi kuwunika kowonjezereka. Nkhawa zokhudzana ndi kudula mitengo mwachisawawa, kutayika kwa mitundu yosiyanasiyana ya zamoyo, ndi zotsatirapo za khalidwe la kupanga labala zachititsa kuti anthu afufuze njira zina zopangira mphira. Mu pepalali, tikuwona momwe tingapangire mphira popanda kudalira mitengo, ndikuwunika momwe zinthu zikuyendera pakupanga mphira wamankhwala komanso njira zina zopangira mphira zomwe zikusintha pang'onopang'ono mawonekedwe amakampaniwo.
Kumvetsetsa kusintha kuchokera ku mphira wachilengedwe kupita ku mphira wopangira kumafuna kuunika mozama zamakampani azopanga mphira achikhalidwe komanso matekinoloje omwe akubwera popanga labala. Powunika zomwe zikuchitika mu mphira wamankhwala, kuphatikiza kugwiritsa ntchito zotumphukira za petrochemical ndi ma polima opangidwa ndi bio, pepalali likufuna kupatsa ogwira nawo ntchito m'mafakitale monga mafakitole, ogwirizana nawo, ndi omwe amagawa zidziwitso zamtsogolo komanso zomwe zingachitike pamakina ogulitsa. Komanso, maulalo mkati monga mphira wopangira, mphira zothetsera , ndi Zopangira mphira ziziyikidwa mwadongosolo mu pepalali kuti tithandizire kumvetsetsa kwathu zachitukukochi.
Labala wachilengedwe wakhala mwala wapangodya wa chitukuko cha mafakitale kuyambira pomwe adapezeka komanso kugulitsa malonda m'zaka za zana la 19. Wotengedwa makamaka kuchokera ku latex yosonkhanitsidwa kuchokera ku mtengo wa Hevea brasiliensis, mphira wachilengedwe uli ndi mawonekedwe apadera omwe apangitsa kuti ikhale yofunika kwambiri pakugwiritsa ntchito zosiyanasiyana, kuyambira matayala amagalimoto kupita ku zida zamankhwala. Komabe, pamene kufunika kunakula, momwemonso mmene chilengedwe chimawonongera minda ya labala. Kudula mitengo ikuluikulu kuti muthe kusamalira minda ya labala kwalumikizidwa ndi kutayika kwakukulu kwa zamoyo zosiyanasiyana komanso kuwonongeka kwa chilengedwe, zomwe zikupangitsa kuti pakhale njira zokhazikika zopangira mphira.
Kubwera kwa mphira wopangira mphira mkati mwa Nkhondo Yadziko II kunawonetsa kusintha kwakukulu mumakampani opanga mphira. Chifukwa cha kusagwirizana pakati pa mayiko, njira zina zopangira mphira zidakhala zofunikira kwambiri. Zopangidwa kuchokera ku petrochemical feedstocks monga styrene-butadiene ndi polybutadiene, zopangira mphira zimapereka zinthu zofanana ndi mphira wachilengedwe koma ndi kukana kwambiri kutentha, mafuta, ndi kuvala. Masiku ano, mphira wopangidwa ndi 60% wopangidwa padziko lonse lapansi, ndikuwunikira kufunikira kwake ngati njira ina yabwino.
Ngakhale kuti ali ndi ubwino wake, mphira wopangira si wopanda mavuto. Kudalira mafuta opangira mafuta opangira mafuta kumabweretsa nkhawa za kutulutsa mpweya komanso kukhazikika. Komanso, mphira wopangidwa nthawi zambiri amakhala wopanda mphamvu komanso wosasunthika ngati mphira wachilengedwe, zomwe zimalepheretsa ntchito yawo m'mafakitale ena. Komabe, kafukufuku wopitilira muukadaulo wamankhwala ndi sayansi ya polima akuthana ndi mavutowa popanga mphira wapamwamba kwambiri wokhala ndi zinthu zabwino.
Njira imodzi yodalirika yopangira mphira wopanda mitengo ndikupanga ma polima opangidwa ndi bio. Zidazi zimachokera kuzinthu zongowonjezedwanso monga zomera, algae, kapena tizilombo tating'onoting'ono, tomwe timapereka njira yokhazikika yopangira ma rubber achilengedwe komanso a petrochemical. Mwachitsanzo, polyisoprene — mtundu wopangidwa ndi mphira wachilengedwe — tsopano ukhoza kupangidwa pogwiritsa ntchito njira zoyatsa ting’onoting’ono zomwe zimasintha shuga kukhala ma polima.
Ma polima a bio-based polima samangochepetsa kudalira mafuta oyambira pansi komanso amapereka phindu lomwe lingakhalepo potengera kuwonongeka kwa chilengedwe komanso kuchepetsa kuwononga chilengedwe. Komabe, zovuta zidakalipo pakukulitsa kupanga kuti zikwaniritse zofuna za mafakitale ndikuwonetsetsa kuti mphira wa bio-based akugwirizana ndi machitidwe a mphira wamba. Ntchito zofufuza ndi chitukuko zomwe zikupitilira zikuyang'ana kwambiri kukhathamiritsa njirazi kuti apange zinthu zomwe zingagulitsidwe.
Zochokera ku petrochemical zikupitilizabe kugwira ntchito yofunika kwambiri popanga mphira wopangira. Zida monga ethylene-propylene-diene monomer (EPDM), rabara ya styrene-butadiene (SBR), ndi rabala ya nitrile butadiene (NBR) imagwiritsidwa ntchito kwambiri m'mafakitale kuyambira kupanga magalimoto kupita kuzinthu zogula. Ma rabara opangirawa ndi amtengo wapatali chifukwa cha kulimba kwawo, kukana zinthu zovuta kwambiri, komanso kutsika mtengo.
Komabe, zotsatira za chilengedwe za ma rubber opangidwa ndi petrochemical sizinganyalanyazidwe. Kutulutsa ndi kukonza mafuta opangira mafuta kumathandizira kutulutsa mpweya wowonjezera kutentha ndi zina zowononga chilengedwe. Kuphatikiza apo, ma rubber opangidwa ndi petrochemical sangawonongeke, zomwe zimadzetsa nkhawa pakuwongolera zinyalala komanso kuipitsa. Momwemonso, pali chidwi chokulirapo pakukhazikitsa njira zina zokhazikika zomwe sizimasokoneza magwiridwe antchito kapena mtengo.
Kupita patsogolo kwa sayansi ya polima kukupangitsa kuti pakhale njira zatsopano zopangira mphira wamankhwala omwe atha kulowa m'malo mwa mphira wachilengedwe. Gawo limodzi loyang'ana kwambiri ndi kaphatikizidwe ka block copolymers - ma polima opangidwa kuchokera ku ma monomer awiri kapena angapo osiyana opangidwa mu midadada - omwe amapereka kuphatikiza kwa zinthu zofunika kuchokera ku gawo lililonse.
Mwachitsanzo, ma thermoplastic elastomers (TPEs) amaphatikiza kusungunuka kwa mphira ndi kusinthika kwa mapulasitiki, kuwapanga kukhala oyenera kugwiritsa ntchito zosiyanasiyana. Kuonjezera apo, kafukufuku wa nanocomposites-zida zomwe zimaphatikizira ma nanoscale fillers mu ma polima-wawonetsa lonjezano pakupititsa patsogolo luso lamakina a rabara opangira ndikuchepetsa kuwononga kwawo chilengedwe.
Pamene kuzindikira kwapadziko lonse pazachilengedwe kukukulirakulira, kukhazikika kwa kupanga mphira kumawunikidwa mowonjezereka. Kupanga mphira wachilengedwe kumayenderana ndi kudula mitengo mwachisawawa, kutayika kwa mitundu yosiyanasiyana ya zamoyo, komanso mavuto amtundu wa anthu monga mikangano ya malo ndi kusagwira bwino ntchito m'maiko otukuka. Kumbali inayi, kupanga mphira wopangidwa kumadalira kwambiri mafuta, zomwe zimathandizira kutulutsa mpweya wa carbon ndi kuwonongeka kwa chilengedwe.
Pofuna kuthana ndi mavutowa, ogwira nawo ntchito m'makampani akufufuza njira zosiyanasiyana zopititsira patsogolo kukhazikika pakupanga mphira. Izi zikuphatikiza kukonza zaulimi m'minda yachilengedwe ya mphira, kukhazikitsa njira zopangira mphira zopangira bwino, komanso kuyika ndalama zofufuza za njira zina zopangira mphira.
Life Cycle Assessment (LCA) ndi chida chofunikira kwambiri chowunika momwe zinthu za mphira zimakhudzira chilengedwe m'moyo wawo wonse - kuyambira pakuchotsa zinthu mpaka kutaya kapena kubwezeretsanso. Powunika zinthu monga kugwiritsa ntchito mphamvu, kutulutsa mpweya wowonjezera kutentha, kugwiritsa ntchito madzi, komanso kutulutsa zinyalala, LCA imapereka chithunzithunzi chokwanira chazomwe chilengedwe chamitundu yosiyanasiyana ya raba.
Ma LCA aposachedwa akuyerekeza mphira wachilengedwe komanso wopangidwa adawunikira zamalonda zomwe zimakhudzidwa posankha mtundu wina kuposa wina. Ngakhale kuti mphira wachilengedwe ukhoza kukhala ndi mpweya wocheperako chifukwa cha kuyambiranso kwake, nthawi zambiri umalumikizidwa ndikugwiritsa ntchito madzi ochulukirapo komanso kuwonongeka kwa nthaka chifukwa cha ulimi waminda. Mosiyana ndi zimenezi, mphira zopangira mphira zimatha kukhala ndi mpweya wambiri chifukwa chogwiritsa ntchito mafuta, koma zimafuna malo ochepa komanso madzi.
Tsogolo la kupanga mphira popanda mitengo lili mu kupitirizabe chitukuko ndi malonda a matekinoloje atsopano omwe amapereka njira zokhazikika kwa mphira wachilengedwe ndi wa petrochemical. Zina mwa umisiri umenewu ndi njira zopangira bioengineering zimene zimathandiza kupanga polyisoprene, chigawo chachikulu cha mphira wachilengedwe, pogwiritsa ntchito tizilombo toyambitsa matenda monga mabakiteriya kapena yisiti.
Malo ena omwe ali ndi chiyembekezo ndikugwiritsa ntchito masheya ongowonjezedwanso ngati mafuta akubzala kapena zinyalala zaulimi kupanga ma elastomer opangidwa ndi bio okhala ndi katundu wofanana ndi mphira wamba. Kuphatikiza apo, kupita patsogolo pakubwezeretsanso kwamankhwala kumatha kuyambitsa njira zotsekera zotsekera pomwe zida za rabara zomwe zimagwiritsidwa ntchito zimaphwanyidwa kukhala ma monomers awo ndikusinthidwa kukhala zida zatsopano.
Kwa ogwira nawo ntchito m'mafakitale - kuphatikiza mafakitale, ogwirizana nawo, ndi ogawa - kusintha kwa kupanga mphira wopanda mitengo kumabweretsa zovuta komanso mwayi. Kumbali ina, kusinthira kuzinthu zatsopano kungafune kuti pakhale ndalama zambiri pakufufuza ndi chitukuko komanso kusinthidwa kwazinthu zomwe zilipo kale. Kumbali inayi, kutsatira njira zina zokhazikika kungapereke mwayi wopikisana pokwaniritsa kufunikira kwa ogula kwa zinthu zomwe zimakhudzidwa ndi chilengedwe.
Kuphatikiza apo, ziwopsezo zamalamulo zitha kukwera pomwe maboma padziko lonse lapansi akhazikitsa malamulo okhwima a chilengedwe omwe cholinga chake ndi kuchepetsa kutulutsa mpweya wa kaboni ndikulimbikitsa kukhazikika m'mafakitale onse, kuphatikiza omwe amadalira. rabara yaiwisi . Pokhala patsogolo pazimenezi pogwiritsa ntchito matekinoloje ndi zida zatsopano, makampani amatha kudziyika okha kuti apambane pakanthawi kochepa pamsika womwe ukupita patsogolo.
Funso lakuti 'Kodi mphira ungapangidwe popanda mitengo?' sikungofufuza chabe koma ndi vuto lachangu lomwe limafuna mayankho anzeru kuchokera m'makampani osiyanasiyana - kuchokera kwa asayansi opanga ma polima atsopano mpaka opanga omwe amalingaliranso maunyolo awo ogulitsa kuti apitilize kukhazikika. Ngakhale kuti kupita patsogolo kwakukulu kwapangidwa popanga njira zina monga mphira wopangidwa kuchokera ku petrochemicals kapena ma polima opangidwa ndi bio-based polima opangidwa kudzera m'njira zowotchera ndi tizilombo tating'onoting'ono - padakali ntchito yayikulu tisanafikire kufalikira kwa ana ambiri m'mafakitale.
Pamapeto pake,-pamene kafukufuku akupitilira kupitilira ku mitundu yokhazikika ngati njira zina zopangira mankhwala kapena mphira yaiwisi-kuthekera kulipo kuti tipeze njira zokomera zachilengedwe popanda kusiya miyezo ya magwiridwe antchito omwe amayembekezeredwa ndi ogwiritsa ntchito padziko lonse lapansi lero! Ndizodziwikiratu kuti iwo omwe amavomereza zosinthazi posachedwa adzapeza kuti ali pabwino pampikisano pakati pa zomwe zikuchulukirachulukira zomwe zikuyenda bwino padziko lonse lapansi - makamaka potengera kuchuluka kwa ogula limodzi ndi zomwe boma likukankhira njira zina zobiriwira tsiku lililonse tsopano zikuwoneka! Kwa iwo omwe akuyang'ana kwambiri zaukadaulo womwe ukubwera pamutuwu - kapena kufunafuna mayankho azinthu zomwe zikugwirizana ndi zomwe zili - onetsetsani kuti mwawona magawo oyenera omwe akupezeka kudzera pa maulalo omwe aperekedwa apa kuphatikiza yaiwisi-rabala zothetsera, zothandizira zokhudzana ndi kugwiritsa ntchito komanso mitu ina yofananira yomwe ikupezeka m'magulu athu azinthu zomwe zalembedwa pa intaneti masiku anonso!